Điểm tin lề trái số 8 (22/07/2018): Đòi quyền tự do đưa tin sai sự thật?

Điểm tin lề trái số 8 (22/07/2018): Đòi quyền tự do đưa tin sai sự thật?

 

Chào các bạn. Đây là chương trình Điểm tin Lề trái số 8, phát sóng vào ngày Chủ nhật, 22 tháng 7 năm 2018. Như thông lệ, chúng tôi sẽ điểm lại những sóng truyền thông lề trái hot nhất trong tuần này. Với mỗi sóng, chúng tôi sẽ chỉ ra những sự thật thú vị mà các bạn chưa chú ý.

 

Sóng truyền thông số 1:
Giả vờ chống Trung Quốc để chống Cộng

Từ ngày 23/05/2018, khi Quốc hội bắt đầu thảo luận về dự luật Đặc khu Kinh tế, đã có nhiều chuyên gia lên tiếng phản đối dự luật này. Sau khi khảo sát các ví dụ ở nước ngoài, họ cho rằng trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, mô hình đặc khu không những không đem lại hiệu quả kinh tế như kỳ vọng, mà còn tạo thêm nguy cơ an ninh cho đất nước. Đây là những ý kiến giá trị, giúp Nhà nước điều chỉnh chính sách kịp thời. Đáp ứng đề nghị của dư luận, ngày 09/06, Quốc hội đã hoãn biểu quyết về dự luật Đặc khu Kinh tế, để có thêm thời gian chỉnh sửa dự luật.

Tuy nhiên, song song với luồng dư luận tích cực trên, các thành viên của tổ chức Diễn đàn Xã hội Dân sự đã hướng sự chú ý của dư luận vào chi tiết “cho thuê đất với thời hạn 99 năm” trong dự luật Đặc khu Kinh tế, để đẩy tâm lý bài Trung Quốc cực đoan lên cao. Sau đó, họ và các tổ chức khác đã sử dụng tâm lý này vào ba mục đích. Một, là tác động vào chính sách đối ngoại, để Việt Nam chuyển sang thân Mỹ và lệ thuộc vào Mỹ. Hai, là khiến quần chúng mất niềm tin vào chế độ chính trị hiện nay của Việt Nam. Ba, là kích động phong trào biểu tình kéo dài và “phong trào phản đối các dự luật”, để thu thập nhân sự và phương tiện, chuẩn bị làm “cách mạng đường phố” lật đổ chế độ.

Trong tháng 6 vừa qua, tâm lý bài Trung Quốc cực đoan đã góp phần gây ra một cuộc bạo động ở Bình Thuận, khiến 8 xe ô tô bị đốt, 3 cơ quan nhà nước bị phá hủy, 28 cảnh sát cùng nhiều dân thường bị thương, và Quốc lộ 1A bị tắc trong một ngày rưỡi. Tháng 05/2014, phong trào bài Trung cũng châm ngòi cho một cuộc bạo động ở Bình Dương, trong đó khoảng 10.000 công nhân Việt Nam đã đốt phá, cướp bóc các nhà xưởng của 315 công ty Đài Loan, Trung Quốc và Hàn Quốc. Như vậy, tâm lý bài Trung cực đoan đem đến những hậu quả nhãn tiền, chứ không phải những nguy cơ xa xôi.

Trong tuần qua, phong trào bài Trung Quốc cực đoan tiếp tục diễn ra một cách sôi động. Chẳng hạn, nhân dịp Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc lấy ý kiến của giới khoa học và người dân về dự luật Đặc khu Kinh tế, ngày 11/07, ông Đoàn Bảo Châu đã viết trên Facebook rằng nếu tiếp tục giao lưu, hợp tác với Trung Quốc ở mức độ như hiện nay, Việt Nam sẽ bị Trung Quốc ảnh hưởng nặng về mặt văn hóa, kinh tế, chính trị, dẫn đến bị “phụ thuộc” vào Trung Quốc [1]. Đoàn Bảo Châu có rất nhiều danh hiệu – như nhà văn, võ sư, phóng viên tự do, chồng của bà Hoàng Thu Hường trong báo Vietnamnet và viện ISEE. Có lẽ vì vậy, mà bài của ông được đến 1,3 nghìn Likes và 434 Shares trên Facebook.

Sau khi đọc bài của Đoàn Bảo Châu, chúng tôi thấy những nỗi lo của ông Châu là đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bài của ông Châu khá nặng về cảm tính và thiếu tính khoa học, vì hai lý do. Thứ nhất, ông không đưa ra được bất cứ số liệu cụ thể nào để khẳng định rằng Việt Nam đang chịu ảnh hưởng nặng từ kinh tế và văn hóa của Trung Quốc hơn các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á. Thứ hai, dù ông kêu gọi chấm dứt hợp tác về kinh tế, văn hóa và chính trị với Trung Quốc, ông không đưa ra được bất cứ giải pháp thay thế nào mà Nhà nước có thể làm theo. Vì vậy, bài của ông chỉ kích động cảm giác hận thù và sợ hãi Trung Quốc của dư luận, chứ không đưa ra được lối thoát nào. Chúng tôi tin rằng những bài như vậy giúp tạo thêm xung đột trong lòng nước Việt Nam, thay vì giúp chống Trung Quốc.

Hai nước Việt – Trung liên quan chặt chẽ đến nhau về mặt lịch sử, văn hóa và chính trị. Vì vậy, Việt Nam và Trung Quốc không thể không giao thương. Để giảm thiệt hại và tăng lợi ích từ việc giao thương với Trung Quốc, thay vì sợ Trung Quốc một cách yếm thế, Việt Nam nên đề ra những luật lệ vững chắc, minh bạch để điều chỉnh mối quan hệ giữa hai bên. Chúng tôi tin các cây bút bài Trung nên nhìn vấn đề theo hướng này, để tài năng của họ giúp ích được cho đất nước, thay vì gây thêm xung đột trong lòng đất nước.

Cũng trong tuần qua, từ ngày 15/07, cuộc tranh cãi quanh cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” đã trở thành tâm điểm của sóng dư luận bài Trung Quốc.  Cụ thể, từ năm 2014, công ty First News bắt đầu biên soạn cuốn sách “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử”, thuật lại việc hải quân Trung Quốc đánh chiếm đảo Gạc Ma, thuộc quần đảo Trường Sa, Việt Nam, vào ngày 14/03/1988. Ông Nguyễn Văn Phước, giám đốc công ty First News, đã chủ động tiếp xúc với 68 tướng lĩnh, nhà báo, nhà nghiên cứu lịch sử, cựu chiến binh Gạc Ma để đề nghị họ tham gia biên soạn cuốn sách. Theo lời ông Phước, thì phóng viên Lê Thanh Phong đã tích cực giúp ông tìm tư liệu, còn phóng viên Trương Huy San đã tích cực quyên tiền giúp đỡ các cựu binh Gạc Ma. Ngoài ra, từ ngày 04/06/2015, Thiếu tướng Lê Mã Lương, chùa Vĩnh Nghiêm và Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tích cực giúp ông Phước bán đấu giá bức tranh “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử”, để giúp đỡ gia đình các cựu binh, liệt sĩ Gạc Ma, và tuyên truyền về sự kiện Gạc Ma cho công chúng [5].

Sau 4 năm thực hiện và xin cấp phép, cuốn sách này đã được chính thức xuất bản vào cuối tháng 06/2018. Sách do Anh hùng Lực lượng Vũ trang, Thiếu tướng Lê Mã Lương chủ biên; và do Thiếu tướng Lê Kế Lâm, sử gia Dương Trung Quốc, Nguyên Vụ trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Đào Văn Lừng tham gia cố vấn.

Trước và sau thời điểm xuất bản cuốn sách, công ty First News và các tổ chức, cá nhân liên quan đã phát động một chiến dịch truyền thông rầm rộ để quảng bá cuốn sách này, và tuyên truyền về vấn đề Gạc Ma. Chẳng hạn, ngày 07/07/2018, Nguyễn Văn Phước viết trên Facebook cá nhân rằng cuốn sách này không chỉ xoay quanh vụ Gạc Ma, mà còn “là những nỗ lực cảnh báo cao nhất về mối nguy hiểm từ Trung Quốc” do dự luật Đặc khu Kinh tế gây ra [2]. Trong cùng post, ông Phước công bố 7 người vừa đặt mua hàng nghìn cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” để tặng Quốc hội và Quân đội Nhân dân Việt Nam, đồng thời kêu gọi cộng đồng mạng tiếp tục làm việc đó. Ngoài ra, ông Phước tuyên bố sẽ dùng một phần doanh thu từ cuốn sách để giúp đỡ gia đình các cựu binh, liệt sỹ Gạc Ma; đồng thời cùng ông Thong Nguyen, thương binh Gạc Ma, phát động một chiến dịch quyên góp với mục đích tương tự. Theo kế hoạch, thì ngày 25/07/2018, công ty First News và Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng phối hợp tổ chức một buổi lễ cầu siêu cho các liệt sỹ Gạc Ma, làm tại chùa Vĩnh Nghiêm.

Trong suốt quá trình này, các ông Trương Huy San, Dương Trung Quốc và MC Phan Anh tích cực dùng mạng xã hội Facebook để quảng bá cuốn sách.

Nhờ các hoạt động quảng bá vừa nêu, First News đã bán hết 10.000 cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” của đợt in đầu tiên chỉ trong một tuần, và tiếp tục phát hành đợt in thứ 2, gồm 20.000 cuốn, vào ngày 10/07.

Tuy nhiên, trong tuần thứ 2 của tháng 7, Thiếu tướng Hoàng Kiền và nhiều quân nhân khác đã dùng mạng xã hội Facebook để khơi dậy một luồng dư luận phản đối cuốn sách. Những vị này cho rằng trong trận Gạc Ma, quân đội Việt Nam chỉ nhận lệnh “không được nổ súng trước quân Trung Quốc”, chứ không nhận lệnh “không được nổ súng” như sách ghi. Dựa vào chi tiết đó, cùng việc Thiếu tướng Lê Mã Lương có quan hệ với một số thành viên của nhóm “No-U” và “Diễn đàn Xã hội Dân sự”, luồng dư luận vừa nêu đã quy nhóm biên soạn và quảng bá sách là các thành phần “phản động”, “trở cờ”, có âm mưu “tự diễn biến hòa bình”. Những người phản đối cũng chỉ ra 7 sai sót khác trong nội dung sách, như việc cựu binh Mai Xuân Hải còn sống chứ không “qua đời, để lại bốn đứa con thơ côi cút trong gia cảnh nghèo khó” như sách viết.

Đáp lại dư luận, ngày 13/07, công ty First News đã thừa nhận 8 lỗi sai, và phát hành các tờ đính chính cho cuốn sách này [7]. Ngày 16/07, NXB Văn học đã thông báo tạm dừng xuất bản để đính chính, sửa chữa cuốn sách.

Trong suốt tuần trước, các tổ chức và cá nhân chống đối hầu như không viết bài về cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử”. Tuy nhiên, một ngày trước khi cuốn sách bị tạm dừng xuất bản, các cá nhân liên quan đến Diễn đàn Xã hội Dân sự bắt đầu khai thác vụ việc. Cụ thể, ngày 15/07, tiến sĩ Tô Văn Trường gửi cho trang Bauxite Việt Nam bức thư mà tướng Lê Mã Lương viết để trách tướng Hoàng Kiền, và một bài viết của ông Trường về cuộc tranh cãi [3][6]. Trong hai bài này, hai ông Lương và Trường viết rằng tướng Hoàng Kiền nên góp ý một cách đàng hoàng, để giúp nhóm soạn thảo sửa chữa nội dung sách, thay vì dùng Facebook để đả kích ông Lương “một cách vô văn hóa” như ông Kiền đã làm. Sau đó, lúc 19h cùng ngày 15/07, Trần Đức Anh Sơn viết trên Facebook cá nhân rằng ông “tin” đã có lệnh “không được nổ súng” trong trận Gạc Ma, và rằng cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” đã “công bố những điều mà những kẻ có quyền lực không muốn cho người khác công bố” [4]. Vì Trần Đức Anh Sơn là cựu trưởng khoa Việt Nam học của Đại học Phan Chu Trinh, viện phó Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế – Xã hội Đà Nẵng, ông Sơn cũng liên quan đến Diễn đàn Xã hội Dân sự, một tổ chức do những người đứng đầu Đại học Phan Chu Trinh lập ra.  Khi đăng bài của Tô Văn Trường và Trần Đức Anh Sơn, trang Bauxite Việt Nam chêm vào các bình luận của Nguyễn Huệ Chi và Lê Trọng Văn, có nội dung tương tự ý ông Sơn truyền đạt.

Sau khi theo dõi cuộc tranh luận, chúng tôi nhìn nhận rằng việc thu thập sử liệu về trận Gạc Ma, giúp đỡ gia đình các cựu binh và liệt sỹ Gạc Ma là rất đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, để lịch sử không bị biến thành ngụy sử, chúng ta phải tuân thủ các nguyên tắc khoa học khi thu thập và trình bày sử liệu. Chẳng hạn, chúng ta phải kiểm tra tính chính xác của các chi tiết trong sử liệu, phải chép sử bằng thái độ khách quan thay vì cảm xúc chủ quan, và phải chép sử để lưu giữ sự thật, thay vì để tuyên truyền quan điểm chính trị của mình. Tiếc rằng tổ biên soạn sách của ông Lê Mã Lương đã không tuân thủ ba tiêu chuẩn đó.

Thứ nhất, họ đã không kiểm tra tính chính xác của các thông tin thu thập được, khiến cuốn sách có 8 lỗi sai, 1 lỗi trong số đó có thể gây xung đột chính trị nghiêm trọng.

Thứ hai, họ đã dùng rất nhiều cảm xúc chủ quan khi chép sử.

Thứ ba, họ chép sử không chỉ để lưu giữ sự thật, mà còn để phục vụ mục đích chính trị nhất thời. Cụ thể, hôm 07/07, ông Nguyễn Văn Phước đã viết trên Facebook rằng cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” không chỉ truyền tải thông tin về sự kiện Gạc Ma, mà còn có tác dụng vận động dự luật phản đối Đặc khu Kinh tế.

Do ba hạn chế trên, cuốn “Gạc Ma – Vòng tròn bất tử” chỉ là một tuyển tập báo chí có giá trị tham khảo, chứ không phải là một sử liệu chính xác và khoa học. Khi từ bỏ các nguyên tắc khoa học để thỏa mãn đam mê chính trị nhất thời của bản thân, nhóm biên soạn đã làm giảm giá trị tư liệu của cuốn sách. Vì vậy, để phê bình cuốn sách một cách thuyết phục, nhóm Hoàng Kiền nên tuân thủ các nguyên tắc khoa học và tuân thủ pháp luật, thay vì cũng phá luật vì đam mê chính trị nhất thời như nhóm Lê Mã Lương. Không nên dùng ngôn ngữ bất nhã để miệt thị nhóm Lê Mã Lương, và kết tội ông Lương khi chưa có phán quyết của tòa án.

Sau cuộc tranh cãi, chúng ta cần tìm một giải pháp hợp tình, hợp lý để vừa khắc phục những lỗi sai của sách, vừa đảm bảo lợi ích của các cựu binh Gạc Ma, các độc giả hiện tại và người đọc sử trong tương lai. Chúng tôi tin rằng việc tạm dừng xuất bản sách để chỉnh sửa, như hiện nay đang tiến hành, là một giải pháp mà các bên đều chấp nhận được.

Sau cùng, chúng tôi mong các tổ chức chống Cộng không tận dụng vụ việc này để tuyên truyền chính trị. Khi các thân hữu Diễn đàn Xã hội Dân sự “tin” rằng đã có lệnh “không được nổ súng” trong trận Gạc Ma, niềm tin của họ mâu thuẫn với các phát ngôn của công ty First News và ông Lê Mã Lương. Khi họ khai thác vụ việc theo hướng này, để có cớ công kích chế độ, họ đang gây thêm khó khăn cho quá trình xuất bản sách, và gây thiệt hại cho các cựu binh Gạc Ma và độc giả.

 

Sóng truyền thông số 2:
Lại biểu tình, lại phản đối các dự luật

Trong 7 bản tin trước, chúng tôi đã tường thuật chi tiết phong trào biểu tình và “phong trào phản đối các dự luật”, mà nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự, nhóm Luật khoa Tạp chí và nhóm Nhật ký Biểu tình phối hợp phát động từ đầu tháng 6 vừa qua. Bản tin này sẽ gửi đến các bạn những diễn biến mới nhất.

Trong tuần qua, Nhật ký Biểu tình là trang duy nhất tìm cách duy trì phong trào biểu tình. Cụ thể, trang này duy trì các hoạt động cũ – như đăng tin để kết nối 3 cặp người biểu tình, đăng lời kể của một số người biểu tình, và công bố bản tiếng Việt của báo cáo “Black Sundays”. Trong khi đó, trang Lão Mà Chưa An không đăng bất cứ bài nào. Như vậy, nhiều khả năng phong trào biểu tình kéo dài của mùa hè năm nay đã khép lại.

Trong phong trào phản đối các dự luật, sau khi Chủ tịch nước Trần Đại Quang ký thông qua Luật An ninh Mạng vào ngày 28/06, nhóm Luật khoa Tạp chí đã chuyển mũi công kích, vận động sang hai tập đoàn Facebook và Google. Trong suốt tuần qua, dư luận phản đối Luật An ninh Mạng tiếp tục diễn biến theo hướng đó.

Cụ thể, ngày 09/07/2018, Bộ trưởng Bộ Thông tin – Truyền thông Trương Minh Tuấn thông báo rằng trong 6 tháng đầu năm 2018, công ty Google đã đồng ý chặn 6 kênh, xóa 137 tài khoản, và gỡ bỏ gần 1000 video Youtube có nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam, trong đó có 300 video về vụ Formosa. Sau thông báo này của ông Tuấn, nhiều cá nhân trong phong trào chống đối đồng loạt phát biểu trên Facebook rằng hai công ty Facebook và Google đã đồng ý tuân thủ Luật An ninh Mạng, hợp tác với Nhà nước Việt Nam vì lợi nhuận. Chẳng hạn, ngày 09/07, nhà thơ Nguyễn Giáng Vân (thành viên Hội Nhà văn Hà Nội, giám đốc điều hành Heritage Space) tuyên truyền rằng việc gỡ bỏ các clip này là “chống lại nhân dân”, “vi phạm quyền tự do ngôn luận” được quy định tại Điều 25 Hiến pháp Việt Nam [8]. Ngoài ra, nick Nhi Bao Le đề nghị các nhóm chống đối dùng Vimeo hoặc Daily Motion thay cho Youtube [9].

Ở hải ngoại, trong 2 tuần qua, đã có 1 Thượng Nghị sĩ Nam Úc, 3 Thượng Nghị sĩ Mỹ và 17 dân biểu Mỹ viết thư đề nghị Facebook và Google không tuân thủ Luật An ninh Mạng của Việt Nam. Theo lời đảng Việt Tân, thì từ ngày 20/06/2018, Việt Tân và tổ chức Phóng viên Không Biên giới đã vận động nhóm nghị sĩ, dân biểu Mỹ nêu trên để họ có hành động như vậy.

Cụ thể, ngày 06/07/2018, khi phát biểu trước Nghị viện tiểu bang Nam Úc, Thượng Nghị sĩ Tùng Ngô đã kêu gọi hai hãng Facebook và Google “bất tuân Luật An ninh Mạng của Việt Nam” [10].

Ngày 12/07/2018, 17 dân biểu Mỹ đã cùng viết thư đề nghị lãnh đạo hai hãng Facebook và Google không hợp tác với Nhà nước Việt Nam theo quy định của Luật An ninh Mạng [11]. Các dân biểu này là thành viên nhóm Vietnam Caucus của Hạ viện Mỹ, tức nhóm đã soạn thảo và thúc đẩy Quốc hội Mỹ thông qua Dự luật Nhân quyền Việt Nam, Dự luật Chế tài Nhân quyền Việt Nam, và văn bản yêu cầu đưa Việt Nam trở lại danh sách CPC. Ngay sau khi bức thư vừa nêu được công bố, ông Hoàng Tứ Duy, phát ngôn viên của đảng Việt Tân, đã nói với VOA rằng đảng này và tổ chức Phóng viên Không Biên giới đang vận động các dân biểu, Thượng Nghị sĩ Mỹ phản đối Luật An ninh Mạng Việt Nam [13][14].

Ngày 17/07/2018, một nhóm ba Thượng Nghị sĩ Mỹ, đến từ cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa, đã viết thư cho lãnh đạo hai hãng Facebook và Google để đưa ra các yêu cầu tương tự nhóm dân biểu [12]. Ngoài ra, ba Thượng Nghị sĩ vừa nêu cũng đề nghị Facebook và Google “nhanh chóng và bí mật” báo cáo các yêu cầu về thông tin người dùng của chính phủ Việt Nam cho Ủy ban Ngoại vụ Hạ viện, Ủy ban Đối ngoại Thượng viện và Bộ Ngoại giao Mỹ, để giới chức Mỹ biết ai đang bị nhắm vào và tại sao.

Hiện nay, các tổ chức chống Cộng đang mở một chiến dịch truyền thông rầm rộ để quảng bá đợt viết thư vừa nêu. Tuy nhiên, họ không thể che giấu một sự thật, rằng phong trào phản đối Luật An ninh Mạng đã liên tục thụt lùi, và đang đứng trên bờ vực thất bại. Cụ thể, họ đã thất bại trong việc thuyết phục Nhà nước bãi bỏ Luật An ninh Mạng, nên đành chuyển sang thuyết phục Facebook và Google bất tuân luật này. Họ đã thất bại trong việc thuyết phục chính giới nước ngoài gây áp lực ngoại giao mạnh với Việt Nam, nên đành chuyển sang thuyết phục các dân biểu Mỹ viết thư ngỏ gửi ông chủ Facebook. Vì đây là thư ngỏ của cá nhân các dân biểu, chứ không phải một văn bản từ chính quyền Mỹ, nó không tạo nhiều áp lực lên người nhận thư. Tóm lại, đợt viết thư này chỉ có tác dụng hư trương thanh thế cho đảng Việt Tân, chứ không có tác dụng chống Luật An ninh Mạng.

Khi Việt Tân và Luật khoa Tạp chí kêu gọi các doanh nghiệp nước ngoài không tuân thủ luật pháp Việt Nam, họ đã tự đánh mất tính chính danh của mình. Họ không nên tiếp tục dùng các khẩu hiệu “pháp quyền”, hay “thượng tôn pháp luật”, để tuyên truyền chính trị.

 

Sóng truyền thông số 3:
Giả vờ chống tham nhũng để chống Cộng

Trong tuần qua, hướng tuyên truyền này chủ yếu khai thác các nghi vấn tham nhũng trong vụ Mobifone mua AVG, vụ FLC, vụ sửa điểm ở Hà Giang và vụ Đặng Văn Hiến.

Cụ thể, trong suốt tuần trước, nhiều tổ chức và cá nhân đã khai thác vụ Mobifone mua AVG để công kích chiến dịch chống tham nhũng do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ đạo. Từ ngày 12/07/2018, họ giảm khai thác vụ việc này, một phần do Bộ Chính trị đã cách chức Bí thư Ban cán sự đảng Bộ Thông tin – Truyền thông của ông Trương Minh Tuấn, phần khác do phiên xử phúc thẩm ông Đặng Văn Hiến đã làm xao nhãng dư luận. Sau thời điểm đó, chỉ có Phạm Chí Dũng tiếp tục khai thác vụ việc, khi viết bài để tung tin rằng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đang bao che cho Trương Minh Tuấn, tương tự nhiều bài khác của Dũng trong thời gian gần đây [16]. Phóng viên Nguyễn Đức tuyên bố sẽ đăng kỳ 4 trong loạt bài về trách nhiệm của Trương Minh Tuấn vào ngày 16/07, nhưng không làm như đã hẹn.

Cuối tuần trước, các thành viên nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự đã trở lại khai thác vụ FLC. Khi trả lời phỏng vấn đài RFA tiếng Việt vào ngày 11/07/2018, Nguyễn Quang A và Lê Đăng Doanh tung tin đồn rằng tập đoàn FLC đang vay tiền của một ngân hàng Trung Quốc để mua 20 máy bay Boeing 787, và cấu kết với các thế lực chính trị để thao túng bất động sản ở Việt Nam [15]. Trong cuộc phỏng vấn, hai ông A và Doanh cho biết thông tin trên chỉ là một “nghi ngờ”, và một “thông tin không chính thức” mà họ nghe được. Qua tìm hiểu, được biết ông Hoàng Hải Vân, cựu Tổng Thư ký tòa soạn báo Thanh Niên, cũng từng tung tin này bằng ba bài viết trên Facebook cá nhân từ tuần cuối tháng 05/2018.

Như vậy, Nguyễn Quang A, Lê Đăng Doanh và đài RFA đang cung cấp cho độc giả những tin đồn chưa được kiểm chứng, và có khả năng gây xung đột trong xã hội. Họ đã vi phạm nguyên tắc nghiệp vụ báo chí, theo đó báo chí có trách nhiệm xác minh thông tin, và thận trọng khi công bố những thông tin có khả năng gây hỗn loạn trong xã hội. Đây là một điều đáng tiếc, vì hai ông A và Doanh đều tự xưng là nhà khoa học, còn RFA là một đài đã hoạt động nhiều năm.

Sau vụ này, độc giả có quyền nghi ngờ rằng Nguyễn Quang A và Lê Đăng Doanh đang muốn lợi dụng dư luận chống tham nhũng và tâm lý bài Trung cực đoan cho mục đích chính trị riêng của họ.

Trong những năm gần đây, nhiều báo chính thống, bao gồm cả báo Nhân Dân, đã đăng bài về những vi phạm của tập đoàn FLC ở Thanh Hóa và Bình Định. Tuy vậy, khác với RFA, các báo này đều thu thập bằng chứng đầy đủ, xác thực về các sai phạm của FLC trước khi cung cấp cho độc giả. Nếu RFA muốn đưa tin về các vụ tham nhũng, họ nên tuân thủ các nguyên tắc nghiệp vụ như báo chí Việt Nam.

Ngoài ra, sóng truyền thông quanh án tử hình của Đặng Văn Hiến và vụ sửa điểm ở Hà Giang cũng liên quan đến hướng tuyên truyền này, vì chứa những tình tiết hoặc nghi vấn tham nhũng. Chúng tôi sẽ điểm lại hai sóng truyền thông này trong phần tiếp theo của bản tin.

 

Sóng truyền thông số 4:
Lợi dụng bản án tử hình của Đặng Văn Hiến
để tuyên truyền chống chế độ và đòi quyền tư hữu đất đai

Năm 2005, gia đình ông Đặng Văn Hiến và nhiều người khác đến định cư và làm ruộng rẫy ở khu đất tiểu khu 1535, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông. Năm 2008, Công ty TNHH thương mại và đầu tư Long Sơn cho xe vào san ủi đất vườn điều của các hộ này, viện cớ UBND tỉnh đã giao đất cho công ty này và người dân đã lấn chiếm. Trong thực tế, theo quyết định của UBND tỉnh, thì công ty Long Sơn phải thỏa thuận với những người dân xâm canh, và thương lượng để bồi thường cho các hộ sản xuất trước năm 2006 như hộ của ông Hiến. Tuy nhiên, công ty Long Sơn chỉ bồi thường cho 1, 2 hộ, rồi không thỏa thuận với những hộ còn lại, mà chỉ cưỡng chế họ. Các hộ này đã nhiều lần thưa kiện, nhưng không được giải quyết. Cũng từ thời điểm đó, giữa người của công ty Long Sơn và các hộ xâm canh đã nổ ra nhiều vụ xung đột bạo lực, trong đó có vụ ông Trần Văn Thanh bị người của Long Sơn chém mất nửa hộp sọ. Phóng viên Mai Quốc Ấn của báo Dân Việt đã theo dõi và viết bài về những diễn biến đó, theo hướng ủng hộ các hộ dân.

Tháng 07/2016, Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình đã làm việc với lãnh đạo tỉnh Đắk Nông về vụ tranh chấp đất đai này, và chỉ đạo tạm thời không cấp thêm dự án mới, đặt sự ổn định của nhân dân lên trên hết. UBND tỉnh ra công văn, yêu cầu công ty Long Sơn phải phối hợp với chính quyền trong việc giải tỏa khu đất. Tuy nhiên, ngày 23/10/2016, công ty Long Sơn vẫn cử 30 nhân viên đem xe ủi vào phá vườn điều của ông Hiến và 2 hộ khác. Hai ông Đặng Văn Hiến và Ninh Viết Bình dùng súng hoa cải chống trả, khiến phía Long Sơn có 3 người chết và 13 người bị thương. Sau khi gây án, ông Hiến chạy xuống Bình Phước, nhờ ông Đặng Văn Diện dùng điện thoại đánh lạc hướng cơ quan chức năng, khiến ông Diện phạm tội che giấu tội phạm.

Vài ngày sau, Mai Quốc Ấn thuyết phục luật sư Nguyễn Kiều Hưng hỗ trợ pháp lý cho Đặng Văn Hiến, rồi cùng luật sư Hưng và hai phóng viên khác đến tận nhà để động viên ông Hiến ra đầu thú [17]. Sau đó, gia đình các nạn nhân cũng viết đơn xin giảm án cho ông. Tuy nhiên, phiên xử sơ thẩm hồi tháng 01/2018 đã tuyên Đặng Văn Hiến án tử hình; phiên xử phúc thẩm ngày 12/07/2018 cũng y án cho ông, dù giảm án cho các bị cáo khác [18].

Trong phiên xử phúc thẩm, chủ tọa đã 2 lần lưu ý rằng bị cáo Đặng Văn Hiến có quyền gửi đơn đến Chủ tịch nước để xin ân xá, trước khi tiếp tục nhắn riêng các luật sư làm việc này. Vì vậy, sáng 13/07, ông Hiến đã ký tên vào đơn xin ân giảm do luật sư Nguyễn Thanh Huy soạn.

Cùng ngày 13/07, em trai ông Đặng Văn Hiến gọi điện cho Mai Quốc Ấn, thông báo rằng những người dân cùng làng với ông Hiến muốn ra Hà Nội, để nộp đơn xin ân xá cho ông tại Văn phòng Chủ tịch nước. Thấy vậy, Mai Quốc Ấn đề nghị dân làng không ra Hà Nội, đồng thời đề nghị nhóm luật sư bào chữa soạn một thỉnh nguyện thư để dân làng ký tên, và một thỉnh nguyện thư khác để đăng công khai, kêu gọi mọi người cùng ký tên [19][20]. Ngày 14/07, Ấn đăng nội dung bức thỉnh nguyện thư của dân làng lên Facebook cá nhân, đồng thời thông báo rằng bức thỉnh nguyện thư công khai, mà “mọi người đều có thể ký tên”, sẽ được đăng vào ngày kế tiếp. Cùng ngày 14/07, bà Bạch Hoàn (cựu phóng viên báo Tuổi Trẻ và VTV24), một người cũng từng viết bài về vụ việc, tự viết một thư kiến nghị giảm án để gửi Chủ tịch nước Trần Đại Quang, và đăng thư này lên Facebook cá nhân lúc 22h43’. Trong thư, Bạch Hoàn đề nghị giảm án cho ông Hiến để tránh làm “người dân căm phẫn”, khiến vụ ông Hiến trở thành “một que diêm làm bùng lên đám cháy lớn [21].

Ngày 15/07, một cá nhân có nick Hưng Mỹ đã viết đơn kiến nghị xin giảm án cho ông Đặng Văn Hiến, rồi đăng lên trang hopecom.org để kêu gọi ký tên. Nhóm soạn đơn này có thể bao gồm luật sư Nguyễn Kiều Hưng, vì ông Hưng xưng là “chúng tôi” khi kêu gọi cộng đồng mạng ký tên vào đơn [22]. Cùng lúc đó, Mai Quốc Ấn liên tục đăng các post, ảnh có nội dung kích động cảm xúc thương hại và uất ức của những người theo dõi vụ việc, đồng thời kêu gọi họ ký tên vào các đơn kiến nghị.

Lúc 23h ngày 20/07, kiến nghị của nhóm Nguyễn Kiều Hưng đã thu được 5625 chữ ký.

Ngày 16/07, tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu (cựu cán bộ Viện Toán học, Tổng Thư ký Hiệp hội Golf Việt Nam) đã viết một bài về vụ việc, chứa nội dung kêu gọi sửa Luật Đất đai theo hướng thừa nhận quyền tư hữu đất, và đăng trên Facebook cá nhân [23]. Post này được Mai Quốc Ấn share lại vào cùng ngày.

Nhận kiến nghị của bị cáo Đặng Văn Hiến và dư luận, ngày 17/07, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an chỉ đạo, kiểm tra việc điều tra, truy tố, xét xử vụ án và báo cáo Chủ tịch nước. Tuy nhiên, đến ngày 18/07, Mai Quốc Ấn vấn tiếp tục khai thác vụ việc để phản đối quy định về sở hữu đất đai toàn dân trong Hiến pháp và Luật Đất đai [24].

Qua tìm hiểu, được biết báo Dân Việt, nơi Mai Quốc Ấn công tác, từng đăng nhiều bài của ông Nguyễn Quang A và các thành viên Văn đoàn Độc lập. Trong số này, có cả bài tự thuật của Nguyễn Quang A về việc ông A tự ứng cử Đại biểu Quốc hội vào năm 2016. Ngoài ra, đầu tháng 06/2018, Mai Quốc Ấn phát động phong trào “công khai nút bấm” của Đại biểu Quốc hội gần như cùng lúc với Nguyễn Quang A. Vì vậy, việc Mai Quốc Ấn tuyên truyền về quyền tư hữu đất đai có thể nằm trong chiến dịch tuyên truyền tương tự của nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự, do Nguyễn Quang A quản lý.

Ngoài chuỗi hoạt động của Mai Quốc Ấn và những người liên quan, ngày 13/07/2018, linh mục Phan Văn Lợi cũng lấy danh nghĩa Hội Cựu Tù nhân Lương tâm để ra một tuyên bố về vụ Đặng Văn Hiến. Trong đó, ông Lợi gọi bản án dành cho ông Đặng Văn Hiến là “sự phỉ báng công lý”, và đòi Nhà nước mở cuộc điều tra về việc ai đã bao che cho công ty Long Sơn. Hiện nay, sau hai đợt ký tên, đã có 38 tổ chức và 259 cá nhân chống đối ký tên vào bản tuyên bố này.

Song song với các hướng tuyên truyền trên, nhiều tổ chức, cá nhân chống Cộng đã đồng loạt viết rằng chế độ đang “bao che” cho các doanh nghiệp “cướp đất của dân”, đang “đẩy dân vào đường cùng”, từ đó kêu gọi lật đổ chế độ. Tuy nhiên, vì Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an rà soát lại vụ án này, cáo buộc của các nhóm chống Cộng vừa nêu có vẻ không xác đáng.

Công bằng mà nói, thì nhóm phóng viên Mai Quốc Ấn đã có công đưa tin về những khuất tất của vụ án, và khuyên ông Hiến đầu thú để giảm thiệt hại cho các bên liên quan. Tuy nhiên, sau khi xem xét sóng truyền thông mà họ tạo ra, chúng tôi không thể đồng ý với họ ở ba điểm.

Thứ nhất, họ đã đưa tin một cách không công bằng. Họ chỉ đưa những tin tức có lợi cho ông Đặng Văn Hiến, và che giấu những tin tức gây bất lợi cho ông Hiến. Chẳng hạn, họ che giấu một chi tiết trong cáo trạng, rằng trong 3 người chết vì bị ông Hiến bắn, chỉ có 1 người chết trong giao tranh. Ông Hiến đã bắn 2 người còn lại khi họ đang nấp ven đường và không chống cự, vào thời điểm cuộc giao tranh đã kết thúc. Tòa có thể dựa vào chi tiết này để từ chối giảm án cho ông Hiến. Vì vậy, khi nhóm phóng viên che giấu tình tiết quan trọng này, họ sẽ khiến độc giả không nắm được bức tranh toàn cảnh của vụ việc, và khiến độc giả có ác cảm với Hội đồng Xét xử.

Thứ hai, họ đã để cảm xúc cá nhân chi phối việc đưa tin. Các bài của Mai Quốc Ấn về vụ việc này chứa rất nhiều từ ngữ, hình ảnh kích động cảm xúc thương hại. Trong khi đó, theo nguyên tắc nghiệp vụ báo chí, thì phóng viên không được dùng quá nhiều từ biểu cảm trong bài viết; và phải tường thuật sự kiện một cách chính xác, đầy đủ, khách quan trước khi ghi nhận định chủ quan của mình vào bài. Khi phóng viên vi phạm nguyên tắc này, họ có thể kích động những đam mê chính trị không đáng có của dân chúng.

Thứ ba, không lâu sau phiên xử phúc thẩm ông Đặng Văn Hiến, Mai Quốc Ấn đã tận dụng vụ việc để đòi sửa Luật Đất đai theo hướng công nhận quyền tư hữu đất. Vì Mai Quốc Ấn có liên hệ với nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự, quan điểm này có thể không đến từ cá nhân Ấn, mà đến từ phong trào đòi quyền tư hữu đất mà Diễn đàn Xã hội Dân sự đã cố khơi lên từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, chúng tôi tin rằng trong tình thế hiện tại, công nhận quyền tư hữu đất hoặc thay đổi thể chế chính trị không giúp giải quyết tình trạng tham nhũng, bất công trong lĩnh vực đất đai ở Việt Nam. Chẳng hạn, theo thống kê của tờ The Guardian, thì ba nước có nhiều “dân oan” bị giết nhất thế giới trong năm 2017 là Philippines, Brazil và Colombia; cả ba đều áp dụng chế độ dân chủ tư bản và thừa nhận quyền tư hữu đất. Trong đó, Brazil và Colombia theo thể chế tam quyền phân lập, còn Philippines và Colombia là đồng minh chiến lược của Hoa Kỳ. Năm 2017, không có bất cứ nông dân Việt Nam nào bỏ mạng vì tranh chấp đất đai, trong khi có 5 “dân oan” Phippines bị giết mỗi tháng bởi cảnh sát, quân đội, hoặc người của các tập đoàn lớn.

Như vậy, việc thay đổi chế độ sở hữu đất và chế độ chính trị có thể không giúp ích cho nông dân Việt Nam. Thay vào đó, nó có thể khiến nông dân thêm khổ, khi các tập đoàn lớn lợi dụng lỗ hổng của kinh tế thị trường để bần cùng hóa nông dân, nhằm thâu tóm đất đai và cạnh tranh không lành mạnh.

Hiện nay, các cơ quan hữu trách đang rà soát lại vụ án theo đề nghị của Chủ tịch nước Trần Đại Quang. Chúng ta hãy theo dõi những diễn biến tiếp theo của vụ việc, và hy vọng tòa đưa ra phán quyết công bằng nhất.

 

Sóng truyền thông số 5:
Lợi dụng việc tạm đình bản báo Tuổi Trẻ Online
để phản đối hệ thống quản lý báo chí của Việt Nam, và ca ngợi hệ thống quản lý báo chí của Mỹ

Chiều tối ngày 16/07/2018, Bộ Thông tin – Truyền thông đã ra quyết định xử phạt báo Tuổi Trẻ 220 triệu VNĐ, và đình bản phiên bản online của báo này trong 3 tháng. Theo quyết định xử phạt, thì báo Tuổi trẻ Online đã có hành vi “thông tin sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng” trong bài “Chủ tịch nước đồng ý cần ban hành Luật Biểu tình”, đăng ngày 19/6/2018; và “thông tin gây mất đoàn kết dân tộc” trong phần bình luận của bài viết “Sao trong quy hoạch chưa thấy cao tốc cho miền Tây?”, đăng ngày 26/5/2017. Cụ thể, trong bài viết thứ nhất, báo Tuổi Trẻ đưa tin rằng Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã đồng ý rằng cần ban hành Luật Biểu tình trong một cuộc tiếp xúc cử tri TP.HCM, trong khi thực ra ông Quang không nói như vậy. Trong phần bình luận của bài viết thứ hai, một độc giả đã viết rằng “Bắc kỳ cai trị Nam kỳ mà!”, nhưng đoạn này không bị xóa.

Ngay sau khi bị đình bản, trang Facebook của báo Tuổi Trẻ Online đã đăng một khung avatar có dòng chữ “Tuổi Trẻ Online – Niềm tin của bạn!”. Các phóng viên Tuổi Trẻ Online đồng loạt dùng khung avatar này, tạo thành phong trào được một bộ phận cộng đồng mạng hưởng ứng. Đồng thời, báo Tuổi Trẻ Online cũng tiếp tục hoạt động trên trang Facebook của họ.

Hôm sau, sáng 17/07, một số cựu phóng viên các báo chính thống bắt đầu khai thác chủ đề này để tuyên truyền chính trị [29]. Một mặt, họ tuyên truyền rằng trong hệ thống báo chí của Việt Nam “không có tự do ngôn luận”, khi tìm cách biến báo chí thành “công cụ truyền thông” của Đảng và Nhà nước. Mặt khác, họ kêu gọi chuyển sang mô hình quản lý báo chí của Mỹ, trong đó không có bất cứ cơ quan nhà nước nào cấp thẻ nhà báo, cấp giấy phép hoạt động cho các cơ quan truyền thông, xử phát hành chính các cơ quan truyền thông; và báo chí chỉ bị chế tài nếu bị kiện ra tòa án.

Cụ thể, khoảng 8h sáng ngày 17/07, ông Nguyễn Bảo Trung, cựu phóng viên báo Thanh Niên, tuyên truyền rằng Ban Biên tập báo Tuổi Trẻ nên “đấu tranh công khai cho chính mình, cho tự do báo chí” [25]. Đến khoảng 12h trưa cùng ngày, ông Trung tiếp tục viết post đề nghị thay đổi nền báo chí theo mô hình của phương Tây, trong đó mỗi cơ quan báo chí hoạt động như một doanh nghiệp bình thường, chỉ chịu sự điều chỉnh của Luật Hình sự và Luật Dân sự, chứ không chịu sự quản lý và chế tài của Nhà nước [28].

Cùng thời điểm 8h sáng ngày 17/07, Trương Huy San (cựu phóng viên báo Tuổi Trẻ) viết rằng vì báo Tuổi Trẻ tự kinh doanh để duy trì hoạt động của mình, chứ không lệ thuộc vào ngân sách của Nhà nước, Nhà nước nên “đối xử với Tuổi Trẻ” “như một doanh nghiệp”, thay vì “như một công cụ truyền thông”. Cụ thể, ông San đề nghị kỷ luật riêng những người có sai phạm, thay vì đình bản một tờ báo liên quan đến sinh kế của nhiều phóng viên [26].

 

Khoảng 12h trưa 17/07, ông Đặng Tâm Chánh (cựu Tổng Biên tập báo Sài Gòn Tiếp thị) viết một bài dài trên Facebook cá nhân để khai thác vụ việc. Trong bài, ông Chánh tuyên truyền rằng khi đình bản vĩnh viễn báo Sài Gòn Tiếp thị và đình bản 3 tháng báo Tuổi Trẻ Online, nhà nước đang tìm cách ngăn cấm các tờ báo sống bằng tiền của độc giả thay vì “tiền của Đảng”; đang vi phạm quyền tự do báo chí; và vi phạm quyền làm việc để mưu sinh của các phóng viên. Ngoài ra, ông Chánh cũng viết rằng Nhà nước “không có quyền” đình bản báo chí khi báo chí có sai phạm [27].

Cũng trong ngày 17/07, một phóng viên giấu tên nói trên RFA tiếng Việt rằng việc tạm đình bản báo Tuổi Trẻ Online cho thấy chế độ của Việt Nam “là chế độ độc tài độc đảng”, “có tham vọng khống chế tự do ngôn luận”, “chỉ coi báo chí là công cụ để phục vụ chế độ” [31].

Cùng ngày, trên Luật khoa Tạp chí, Nguyễn Quốc Tấn Trung ca ngợi mô hình quản lý báo chí ở Mỹ, trong đó không có bất cứ cơ quan nhà nước nào cấp thẻ nhà báo, cấp giấy phép hoạt động cho các cơ quan truyền thông, xử phát hành chính các cơ quan truyền thông; và báo chí chỉ bị chế tài nếu bị kiện ra tòa án [32]. Gần 1 tháng trước, trong dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/06), Luật khoa Tạp chí cũng đã đăng 2 bài dài để tuyên truyền theo hướng tương tự, và mở thêm Tag “Tự do báo chí” ngay sau đó [34].

Vì Luật khoa Tạp chí được quản lý bởi hai cựu phóng viên báo chính thống, là Trịnh Hữu Long và Phạm Đoan Trang, có thể nói giới cựu phóng viên đóng vai trò quan trọng trong dư luận phản đối vụ tạm đình bản.

Ngoài hướng tuyên truyền trên, nhiều cá nhân chống đối cũng đồng loạt viết trên Facebook rằng họ “không tin” báo Tuổi Trẻ trích dẫn sai lời Chủ tịch nước Trần Đại Quang.

Vì các cá nhân vừa kể đã nêu ra rất nhiều vấn đề trong vụ việc, chúng tôi xin bóc tách từng vấn đề một để thính giả được rõ.

Trước hết, chúng ta có lý do để tin rằng phóng viên báo Tuổi Trẻ đã thật sự trích dẫn sai lời Chủ tịch nước Trần Đại Quang. Hiện nay, đã có hai nguồn tin khẳng định điều đó.

Nguồn tin đầu tiên là các phóng viên báo Tuổi Trẻ. Ngày 16/07, khi đài RFA nhắn tin cho một phóng viên báo Tuổi Trẻ để tìm hiểu về nội tình vụ việc, phóng viên đó đã trả lời như sau [30]:

“Phóng viên sai, trích ẩu. Biên tập viên thông qua không kiểm tra lại. Tuổi Trẻ Online sai rồi bị phạt là đúng. Đó chỉ là đề nghị của cử tri.”

Nguồn tin thứ hai là ông Nguyễn Bảo Trung, cựu phóng viên báo Thanh Niên. Ngày 17/07, Trung viết trên Facebook cá nhân rằng theo ông tim hiểu, thì “ông Trần Đại Quang không nói cần có luật biểu tình như báo Tuổi Trẻ đã dẫn trong bài viết. Đó là ý kiến của một cử tri nhưng không hiểu sao phóng viên lại “gắn” cho ông Chủ tịch nước”. Vì Nguyễn Bảo Trung đã chuyển thành một cây bút “lề trái”, ông không có nhiều động cơ để nói dối trong vụ này.

Như vậy, nhiều khả năng báo Tuổi Trẻ Online đã đưa tin sai sự thật, chứ không bị “vu cáo” như nhiều nhân vật chống Cộng đang đặt giả thuyết.

Trong vụ việc này, báo Tuổi Trẻ Online đã có hành vi “Thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân” – bị nghiêm cấm theo Khoản 8 Điều 9 của Luật Báo chí 2016. Do đó, báo này xứng đáng bị kỷ luật bằng hình thức đình bản tạm thời và phạt tiền, theo quy định tại Khoản 2 Điều 59 của Luật Báo chí 2016. Như vậy, khi Bộ Thông tin – Truyền thông tạm đình bản báo Tuổi Trẻ Online, Bộ đang làm luật. Cựu nhà báo Đặng Tâm Chánh không nên nói rằng Nhà nước “không có quyền” đình bản báo chí sai phạm, trừ phi ông phủ nhận luật pháp Việt Nam.

Vậy khi xử phạt báo Tuổi Trẻ Online, chính phủ có vi phạm quyền tự do ngôn luận của công dân hay không? Chúng tôi cho là không, vì quyền tự do ngôn luận không bao gồm quyền đưa tin sai sự thật. Ở một số nước áp dụng mô hình đa đảng, hành vi đưa tin sai sự thật còn bị nghiêm trị hơn ở Việt Nam. Chẳng hạn, ngày 02/04/2018, Nghị viện Malaysia đã ban hành “Đạo luật Chống Tin Giả”, theo đó bất cứ ai làm ra hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật trên Internet sẽ bị xem là phạm luật hình sự, với mức án tù lên đến 6 năm, và mức tiền phạt lên đến 128 nghìn dollar Mỹ. Ở Đức, hành vi đăng tải lên báo chí hoặc Internet các nội dung sai sự thật, phỉ báng tổng thống, phỉ báng nhà nước, phỉ báng tôn giáo, các nội dung có tác động phá hoại trật tự công cộng, kích động hận thù… đều bị xem là phạm tội hình sự. Ngày 30/06/2017, Đức đã ban hành “Đạo luật Chế tài Mạng”, cho phép chính phủ Đức yêu cầu các mạng xã hội gỡ bỏ những nội dung trái luật vừa nêu, nếu không muốn phải nộp khoản tiền phạt lên đến 50 triệu Euro [33]. Như vậy, các phóng viên, biên tập viên chịu trách nhiệm về vụ đưa tin sai của báo Tuổi Trẻ có thể còn phải chịu mức phạt lớn hơn nếu họ sống ở Malaysia và Đức.

Tiếp theo xin bàn về lời đề nghị áp dụng mô hình quản lý báo chí ở Mỹ, trong đó không có bất cứ cơ quan nhà nước nào cấp thẻ nhà báo, cấp giấy phép hoạt động cho các cơ quan truyền thông, xử phát hành chính các cơ quan truyền thông; và báo chí chỉ bị chế tài nếu bị kiện ra tòa án. Theo chúng tôi được biết, thì mô hình này đã hoạt động một cách khá hiệu quả ở Mỹ từ sau Thế chiến II đến nay. Tuy nhiên, có 3 lý do khiến chúng tôi tin rằng mô hình này chưa phù hợp với điều kiện hiện nay ở Việt Nam.

Thứ nhất, để đạt được mức độ phát triển như hiện nay, nền báo chí tự do của Mỹ đã phải trải qua 230 năm liên tục phạm sai lầm. Chẳng hạn, từ ngày lập quốc đến năm 1830, báo chí Mỹ thường chia thành các đảng phái chính trị để công kích nhau, không khác các báo “lề phải” và “lề trái” của Việt Nam đang công kích nhau trên Internet. Từ năm 1872 đến năm 1920, khi Mỹ trải qua giai đoạn công nghiệp hóa, báo chí trở thành một nền công nghiệp béo bở, và nhà báo trở thành nô lệ của đồng tiền. Trong giai đoạn này, báo chí Mỹ thường câu khách bằng các tin giật gân, lá cải, vi phạm quyền riêng tư, giả khoa học. Khoảng giữa giai đoạn này, trùm truyền thông William Raldolph Hearst đã dùng các bản tin sai sự thật, phóng đại sự thật hoặc mang tính tuyên truyền một chiều để kích động dân Mỹ, góp phần làm bùng nổ chiến tranh giữa Mỹ và Tây Ban Nha. Từ năm 1920 đến năm 1945, các tập đoàn lớn bắt đầu mua lại các tòa soạn, khiến báo chí Mỹ được điều hành bởi các doanh nghiệp thay vì các nhà báo. Cuối năm 1920, 1/4 số tờ báo ở Mỹ nằm trong tay 6 doanh nghiệp. Như vậy, trong khoảng 160 năm, mô hình quản lý báo chí của Mỹ đã không thoát khỏi những vấn đề mà mô hình Việt Nam đang mắc phải.

Trong 160 năm đó, nền “báo chí tự do” của Mỹ đã tự rút kinh nghiệm, tự điều chỉnh để dần hoàn thiện, như Luật khoa Tạp chí đề cập. Nhưng họ làm được vậy vì Mỹ là một nước lớn, đất rộng, nằm tách biệt với thế giới. Nếu Mỹ cũng là một nước nhỏ, đất chật người đông, lại nằm trong một khu vực mà các cường quốc đang tranh chấp như Việt Nam, thì mọi trùm truyền thông Hearst đều có thể gây ra chiến tranh và hỗn loạn trong nội địa, khiến đất nước sụp đổ và nền báo chí thụt lùi. Vì vậy, trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, nhà nước quản lý báo chí là điều cần thiết.

Hiện nay, nhiều quốc gia Đông Nam Á khác cũng đang áp dụng quản lý nhà nước đối với báo chí. Chẳng hạn, Indonesia kiểm duyệt báo chí để tránh các xung đột tôn giáo và sắc tộc, Malaysia kiểm duyệt báo chí để bảo vệ bản sắc Hồi giáo trước các ảnh hưởng từ phương Tây, Singapore vừa kiểm duyệt báo chí, vừa buộc các báo phải đăng quan điểm của chính quyền bên cạnh quan điểm riêng của mình. Qua đó, có thể thấy mỗi quốc gia cần xây dựng hệ thống quản lý báo chí riêng, phù hợp với điều kiện của mình, thay vì bắt chước Mỹ một cách mù quáng.

Thứ hai, không phải Mỹ không có bất cứ cơ chế quản lý báo chí nào. Từ năm 1945 đến nay, nền báo chí Mỹ đã vận hành tốt nhờ cơ chế tự quản, trong đó các nghiệp đoàn báo chí giữ cho thành viên của mình tuân thủ các quy tắc đạo đức nghiệp vụ báo chí. Vì hiện nay, Hội Nhà báo Việt Nam và các NGO trong lĩnh vực báo chí – truyền thông đều quá yếu hoặc hoạt động không lành mạnh, chúng không thể quản lý báo chí thay cho Nhà nước.

Xét các yếu tố trên, chúng tôi tin rằng giới phóng viên Việt Nam nên tuân thủ tốt pháp luật, và tự giữ vững các chuẩn mực đạo đức, nghiệp vụ của mình, trước khi đòi hỏi một mức độ tự do báo chí lớn hơn từ Nhà nước.

Báo Tuổi Trẻ rất mạnh về tinh thần tự chủ và tinh thần chống tiêu cực. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, phóng viên Tuổi Trẻ thường xuyên đưa tin không đầy đủ, tin sai sự thật mỗi lần bắt được dấu hiệu tiêu cực trong các chính sách của Nhà nước. Chúng tôi mong báo Tuổi Trẻ biết kiềm chế dục vọng chính trị, để tuân thủ tốt các nguyên tắc nghề nghiệp của mình. Không thể lau sạch nhà bằng một cái giẻ bẩn, và không thể chống tiêu cực trong xã hội bằng những bản tin chất lượng thấp.

 

Sóng truyền thông số 6:
Lên án Nhà nước Việt Nam vi phạm nhân quyền, và kêu gọi quốc tế phản ứng

Trong tuần qua, hướng tuyên truyền này chủ yếu xoay quanh phạm nhân Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, Báo cáo về Dân chủ và Nhân quyền năm 2017 của Bộ Ngoại giao Anh, và chiến dịch vận động Facebook, Google bất tuân Luật An ninh Mạng.

Cụ thể, từ ngày 06/07/2018, phạm nhân Nguyễn Ngọc Như Quỳnh đã tuyệt thực, để đòi trại giam giải quyết việc bạn tù thường xuyên chửi bới, đe dọa mình. Từ thời điểm đó, trại giam đã bố trí máy quay trong phòng bà Quỳnh, để ghi hình trong trường hợp bà động vào đồ ăn, phá vỡ tuyên bố tuyệt thực. Nhân dịp được mẹ đi thăm nuôi vào ngày 12/07, bà Quỳnh đã nhắn thông tin này với mẹ. Cùng ngày, Trịnh Kim Tiến, Đào Trang Loan và một người có nick Pho Nau cùng tuyệt thực 1 ngày để hưởng ứng bà Quỳnh. Lúc 18h21’ ngày 13/07, Trịnh Kim Tiến viết bài tường thuật cuộc gặp, bao gồm chuyện bà Quỳnh bị bố trí máy quay, và đăng lên Facebook [36]. Lúc 21h28’ cùng ngày 13/07, Phạm Đoan Trang viết bài, khai thác vụ này để đả kích lực lượng công an và chế độ [36].

Ngày 18/07, nhân sinh nhật Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, mẹ và con của bà Quỳnh quay cảnh ăn bánh sinh nhật để chúc mừng bà. Trang Dân Làm Báo khai thác clip này, dùng hình ảnh của con bà Quỳnh để làm truyền thông [37].

Sau khi xem xét vấn đề, chúng tôi cho rằng nếu Nguyễn Ngọc Như Quỳnh có gan tuyệt thực đến cùng, bà sẽ không thấy phiền khi phòng giam bị gắn camera. Chúng tôi cũng cho rằng khi Trịnh Kim Tiến hưởng ứng bằng cách tuyệt thực 1 ngày, bà Tiến đang làm một hành động đấu tranh hời hợt, chủ yếu để làm truyền thông trên mạng xã hội. Trong khi đó, ngôn ngữ trong bài viết của Phạm Đoan Trang cho thấy bà đã lún quá sâu vào hận thù, tới mức từ một phóng viên chuyển thành tuyên truyền viên.

Ngoài ra, chúng tôi mong các nhóm ủng hộ Nguyễn Ngọc Như Quỳnh nên tập trung viết bài về hoạt động của bà Quỳnh, thay vì tận dụng con bà để tuyên truyền chính trị.

Cũng trong tuần qua, ngày 16/07/2018, Bộ Ngoại giao Anh công bố Báo cáo về Dân chủ và Nhân quyền năm 2017. Báo cáo thường niên này phê phán Việt Nam về việc bắt giam “các blogger, các nhà bảo vệ nhân quyền”, và việc dùng quá trình cấp phép kéo dài, quan liêu để trì hoãn hoặc từ chối các dự án của những tổ chức NGO bị cho là “nhạy cảm” [38]. Như vậy, có thể một số NGO được cấp phép ở Việt Nam đã tác động đến quá trình soạn thảo báo cáo nhân quyền của Bộ Ngoại giao Anh. Chúng tôi sẽ đề cập đến vấn đề này trong các bản tin tới, nếu có dịp.

 

Trước khi kết thúc bản tin, xin gửi đến các bạn hai bản đồ Google Trends, cho phép chúng ta ước lượng quy mô của các sóng truyền thông trong tuần này, và dự đoán diễn biến của chúng trong tuần tới:

bieu-do-1bieu-do-2Chương trình Điểm tin Lề trái số 8 xin kết thúc tại đây. Hẹn gặp lại các bạn trong bản tin tuần tới.

 

Chú thích:

[1] Status về nguy cơ Việt Nam bị “phụ thuộc” vào Trung Quốc – Đoàn Bảo Châu (FB cá nhân), 11/07/2018, 17:10

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10156412092788965&set=a.10150708808583965.425780.704543964&type=3&theater

[2] “KHÔNG CHỈ LÀ GẠC MA” – Nguyễn Văn Phước (FB cá nhân), 07/07/2018, 16:28

https://www.facebook.com/nguyenvanphuocfirstnews/posts/1764077820372328

[3] “TÔI CHỜ MỘT LỜI XIN LỖI CHÍNH THỨC!” – Lê Mã Lương (Bauxite Việt Nam), 15/07/2018

http://www.boxitvn.net/bai/55659

[4] “MỘT STATUS BUỒN, RẤT BUỒN” – Trần Đức Anh Sơn (FB cá nhân), 15/07/2018, 19:01

https://www.facebook.com/anhson.tranduc/posts/10210440127194071

[5] “SỰ THẬT PHÍA SAU HÀNH TRÌNH ‘GẠC MA – VÒNG TRÒN BẤT TỬ’” – Nguyễn Văn Phước (FB cá nhân), 15/07/2018, 23:47

https://www.facebook.com/nguyenvanphuocfirstnews/posts/1776650939115016

[6] “Cần sự trượng nghĩa từ hai vị tướng Lê Mã Lương và Hoàng Kiền” – Tô Văn Trường (Bauxite Việt Nam), 17/07/2018

http://www.boxitvn.net/bai/55711

[7] “Sách ‘Gạc Ma – Vòng tròn bất tử’ đính chính nhiều thông tin” – Pháp Luật Online, 13/07/2018, 14:16

http://plo.vn/van-hoa/sach-gac-ma-vong-tron-bat-tu-dinh-chinh-nhieu-thong-tin-781986.html

[8] “THÀNH TÍCH CỦA ÔNG 4T!” – Nguyễn Giáng Vân (FB cá nhân), 09/07/2018, 17:32

https://www.facebook.com/nguengiangvan/posts/1089582187865686

[9] “Google gỡ 7 ngàn YouTube video ‘phản động’?” – BBC tiếng Việt, 12/07/2018

https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-44790083

[10] “Thượng nghị sỹ Úc kêu gọi Facebook, Google bất tuân luật An ninh mạng Việt Nam ” – VOA tiếng Việt, 13/07/2018

https://www.voatiengviet.com/a/thuong-nghi-sy-uc-keu-goi-facebook-google-bat-tuan-luat-an-ninh-mang-viet-nam/4481510.html

[11] “17 nghị sĩ Mỹ yêu cầu Google, Facebook chống lại Luật an ninh mạng VN” – VOA tiếng Việt, 17/07/2018

https://www.voatiengviet.com/a/muoi-bay-nghi-si-my-yeu-cau-google-facebook-chong-lai-luat-an-ninh-mang/4486057.html

[12] “Google, Facebook “chớ tiếp tay Luật An ninh mạng”” – VOA tiếng Việt, 18/07/2018

https://www.voatiengviet.com/a/google-facebook-ch%E1%BB%9B-ti%E1%BA%BFp-tay-lu%E1%BA%ADt-an-ninh-m%E1%BA%A1ng-/4486949.html

[13] “Quốc Hội Hoa Kỳ yêu cầu Facebook và Google không hợp tác với Việt Nam” – Việt Tân, 18/07/2018

http://viettan.org/quoc-hoi-hoa-ky-yeu-cau-facebook-va-google-khong-hop-tac-voi-viet-nam/

[14] “20 Dân Biểu, Thượng Nghị Sỹ Mỹ kêu gọi Facebook và Google BẤT TUÂN Luật An Ninh Mạng Việt Nam” – Việt Tân (kênh Youtube), 19/07/2018

https://youtu.be/_LchzgHn3fE

[15] “Nghi vấn về các thương vụ tỷ đô của đại gia Trịnh Văn Quyết-FLC” – RFA tiếng Việt, 11/07/2018

https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/nghi-van-ve-cac-thuong-vu-ty-do-cua-dai-gia-Trinh-Van-Quyet-FLC-07112018145945.html

[16] “Cảnh cáo Trương Minh Tuấn’ hay thâm ý Nguyễn Phú Trọng?” – Phạm Chí Dũng (Blog VOA), 13/07/2018

https://www.voatiengviet.com/a/truong-minh-tuan-avg-mobifone-nguyen-phu-trong/4481385.html

[17] “LỜI CUỐI” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 12/07/2018, 13:53

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10211583486175260&set=a.2817432207462.109742.1608577719&type=3

[18] “Vợ và luật sư của Đặng Văn Hiến nói về án tử hình” – BBC tiếng Việt, 13/07/2018

https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-44818238

[19] “Những nhân vật của tôi, khốn cùng và đau đớn, bi phẫn và tuyệt vọng. Sự khốc liệt của tranh chấp đất đai (& ô nhiễm môi trường) là điều mà Việt Nam hiện nay đang diễn ra. Luật sư của Hiến đang làm thỉnh nguyện thư gửi Chủ tịch nước xin ân xá miễn tội chết. Tôi sẽ công bố ngay sau khi xong. Tôi sẽ ký!…” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 13/07/2018, 12:04

https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211589057994552

[20] “NHỮNG ĐIỀU TỐT ĐẸP” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 13/07/2018, 20:41

https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211590625713744

[21] “THƯ GỬI CHỦ TỊCH NƯỚC TRẦN ĐẠI QUANG” – Bạch Hoàn (FB cá nhân), 14/07/2018, 22:43

https://www.facebook.com/bachhoanvtv24/posts/2158850157695561

[22] “HƯỚNG DẪN KÝ ỦNG HỘ GIẢM ÁN CHO ANH ĐẶNG VĂN HIẾN” – Nguyễn Kiều Hưng (FB cá nhân), 16/07/2018, 10:11

https://www.facebook.com/luatsunguyenkieuhung/posts/1079859302167850

[23] “CÁN CÂN CÔNG LÝ ĐANG Ở TRONG TAY CHỦ TỊCH NƯỚC” – Nguyễn Ngọc Chu (FB cá nhân), 16/07/2018, 11:55

https://www.facebook.com/chu.nguyenngoc/posts/1374581886008571

[24] “BẢN ÁN & THÔNG TIN” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 18/07/2018, 11:14

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10211619333871430&set=a.2817432207462.109742.1608577719&type=3

[25] Status rằng Ban Biên tập báo Tuổi Trẻ nên “đấu tranh công khai cho chính mình, cho tự do báo chí” – Nguyễn Bảo Trung (FB cá nhân), 17/07/2018, 07:57

https://www.facebook.com/trung.bao/posts/10212097374405285

[26] “TUỔI TRẺ” – Trương Huy San (FB cá nhân), 17/07/2018, 08:10

https://www.facebook.com/Osinhuyduc/posts/1697181746983666

[27] “Tự do báo chí hay tự do đình bản?” – Đặng Tâm Chánh (FB cá nhân), 17/07/2018, 11:54

https://www.facebook.com/chanh.tam.33/posts/1526255274147401

[28] “Trả lại báo chí cho dân sự” – Nguyễn Bảo Trung (FB cá nhân), 17/07/2018, 12:13

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10212098790320682&set=a.1264009035994.2035997.1102791311&type=3

[29] “Mạng xã hội nói về vụ Tuổi Trẻ Online” – BBC tiếng Việt, 17/07/2018

https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-44836871

[30] “Cơ chế: Sát thủ của tự do báo chí” – Cát Linh (RFA tiếng Việt), 17/07/2018

https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/The-hidden-murder-of-the-freedom-of-press-in-vn-07172018153005.html

[31] “Phạt báo Tuổi Trẻ làm lộ bản chất sợ sự thật của Hà Nội” – RFA tiếng Việt, 17/07/2018

https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/restraining-freedom-of-speech-is-the-essence-of-dictatorship-07172018134550.html

[32] “Quản lý báo chí Mỹ: Không giấy phép, không kiểm duyệt, không thẻ nhà báo” – Nguyễn Quốc Tấn Trung (Luật khoa Tạp chí), 17/07/2018

https://www.luatkhoa.org/2018/07/quan-ly-bao-chi-my-khong-giay-phep-khong-kiem-duyet-khong-the-nha-bao/

[33] “Làm luật chống tin giả: Trào lưu quốc tế nhiều hệ lụy” – Nam Quỳnh (Luật khoa Tạp chí), 18/07/2018

https://www.luatkhoa.org/2018/07/lam-luat-chong-tin-gia-trao-luu-quoc-te-nhieu-he-luy/

[34] Điểm tin lề trái số 5 (01/07/2018): Báo chí lề trái định cạnh tranh như thế nào?

http://hoangthinhatle.com/tinhot/diem-tin-le-trai-so-5-01072018-bao-chi-le-trai-dinh-canh-tranh-nhu-the-nao/

[35] “CON ĐÃ ĂN LẠI CHƯA?”” – Trịnh Kim Tiến (FB cá nhân), 13/07/2018, 18:21

https://www.facebook.com/trinhkimkim/posts/1932264460127112

[36] “CÔNG AN CŨNG… LÀM TRUYỀN THÔNG” – Phạm Đoan Trang (FB cá nhân), 13/07/2018, 21:28

https://www.facebook.com/pham.doan.trang/posts/10156810662093322

[37] “Sinh nhật của “Quỳnh” – con ơi cố lên!” – Nguyễn Tuyết Lan (FB cá nhân), 18/07/2018, 09:52

https://www.facebook.com/tuyetlan.nguyen.56/videos/1820464317999140/

[38] “Chính phủ Anh lo ngại về tự do biểu đạt ở VN” – BBC tiếng Việt, 18/07/2018

https://www.bbc.com/vietnamese/world-44874838

Gửi một nhận xét của bạn về bài viết:

comments

About Author