Điểm tin lề trái số 28: Phạm Đoan Trang trách móc các nhóm hoạt động ôn hòa và tầng lớp trung lưu

Chào các bạn. Đây là chương trình Điểm tin Lề trái số 28, soạn vào ngày Chủ nhật, 09/12/2018. Như thông lệ, chúng tôi sẽ điểm lại những sóng truyền thông lề trái trong tuần này, và chỉ ra những sự thật thú vị mà các bạn chưa chú ý trong mỗi sóng.

 

Sóng truyền thông số 1:
Công kích cả tham nhũng lẫn người chống tham nhũng

Trong tuần trước, chiến dịch chống tham nhũng do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ đạo đã có một số sự kiện nổi bật. Cụ thể, ngày 29/11/2018, cơ quan điều tra đã bắt và khởi tố ông Trần Bắc Hà, cựu chủ tịch Hội đồng Quản trị ngân hàng BIDV, trong vụ án liên quan đến các sai phạm của ngân hàng đó. Ngày 30/11, Hội đồng Xét xử đã tuyên án 92 bị cáo trong vụ án “đường dây đánh bạc nghìn tỷ”, có liên quan đến một số cựu cán bộ của ngành Công an. Trong tuần qua, một số tổ chức, cá nhân chống đối, mà nổi bật nhất là 2 nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự và Hội Nhà báo Độc lập, đã khai thác sự kiện này để tuyên truyền chống chế độ, chủ yếu theo 3 thông điệp.
Trong thông điệp thứ nhất, họ phàn nàn rằng chiến dịch chống tham nhũng xử lý chưa nghiêm, để lọt nhiều quan chức. Chẳng hạn, Phạm Đình Trọng kể các dấu hiệu tham nhũng của ông Tất Thành Cang, Phạm Chí Dũng kể dấu hiệu tham nhũng của các ông/bà Võ Kim Cự, Nguyễn Thị Kim Tiến, Phạm Sỹ Quý, Trương Minh Tuấn, Phùng Ngọc Nhạ – là những người chưa  bị truy tố. Thường Sơn viết rằng trong suốt chiến dịch chống tham nhũng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng “chưa từng nhắc đến vụ Thủ Thiêm”, dù từng được các cử tri hỏi về vấn đề này. Qua đó, họ tuyên truyền rằng thay vì chống tham nhũng một cách công tâm, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đang “bao che” cho những người cùng “phe” với mình, và bắt những người ở “phe” khác.
Trong buổi tiếp xúc cử tri quận Hoàn Kiếm ngày 24/11, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã phát biểu rằng việc lấy phiếu tín nhiệm chủ yếu nhằm mục đích răn đe, cảnh tỉnh, vì “ta chẳng mong gì phải thay cán bộ”, “giả sử độ một nửa cán bộ phải thay thì lấy ai làm, có thay kịp không?”. Vì vậy, trong thông điệp thứ hai, một số cá nhân chống đối đã vịn vào phát ngôn này để tuyên truyền rằng Chủ tịch Trọng không thật sự quyết tâm chống tham nhũng. Chẳng hạn, Lưu Trọng Văn viết rằng chính phủ phải “nhân văn với dân” thay vì “nhân văn với quan”, rằng nếu biết “chiêu hiền đãi sĩ” trong dân thì chính phủ vẫn có người tài dù “thay 100%” quan chức. Nhân đó, Văn đòi “thay đổi cách thức chọn lãnh đạo đất nước” để thực hiện việc “chiêu hiền đãi sĩ” nêu trên.
Trong thông điệp thứ ba, họ đòi thay đổi thể chế chính trị để gia tăng hiệu quả chống tham nhũng. Chẳng hạn, ngoài ý kiến vừa nêu của Lưu Trọng Văn, Phạm Đỗ Chí đã nói trên BBC tiếng Việt rằng phải “Đổi Mới lần hai”, “cải cách được thể chế một cách dân chủ thì mới cải cách được kinh tế cho giai đoạn tới”.
Nhìn tổng thể, giới chống đối đang tập trung công kích cá nhân Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, thay vì chỉ công kích các quan chức tham nhũng và thể chế chính trị nói chung. Họ cố tạo ấn tượng sai lệch rằng chiến dịch chống tham nhũng chỉ giúp Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng “tập trung quyền lực”, chứ không giúp cải thiện bộ máy Nhà nước.
Sau khi xem xét vấn đề, chúng tôi xin đưa ra 2 ý kiến.
Thứ nhất, các nhà dân chửi nên thừa nhận một thực tế rằng tình trạng tham nhũng ở Việt Nam đang được khắc phục dần trong những năm gần đây. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế, thì Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (CPI) của Việt Nam trong năm 2017 là 35, xếp hạng 107/180 nước. Trong khi đó, chỉ số của Việt Nam trong năm 2016 là 33, xếp hạng 113/176 nước. Như vậy, trong năm ngoái, Việt Nam đã tăng 2 điểm và 6 bậc trên bảng xết hạng. Bên cạnh đó, một số nước dân chủ đa đảng trong khu vực cũng đang có chỉ số CPI thấp hơn Việt Nam. Chẳng hạn, trong năm 2017, Philippines thấp hơn Việt Nam 1 điểm, và Myanmar thấp hơn Việt Nam 4 điểm. Cần nhớ Philippines vừa là đồng minh của Mỹ, vừa có đa đảng từ nhiều năm nay; còn Myanmar được giới dân chửi xem như một huyền thoại về “cải cách thể chế”. Các tổ chức như VOICE và Việt Tân đã tổ chức nhiều khóa huấn luyện về dân chủ, đa đảng ở cả 2 nước này. Qua các dữ kiện trên, có thể thấy chế độ đa đảng không phải là liều thuốc thần để chữa tham nhũng.
Thứ hai, chúng tôi tin rằng việc “thay 100% quan chức”, như ông Lưu Trọng Văn đề nghị, sẽ không làm đất nước tốt hơn. Thay vào đó, nó sẽ khiến xã hội rơi vào tình trạng hỗn loạn, vì được quản trị bởi những người thiếu thông tin, thiếu kinh nghiệm, thiếu gắn kết. Vì vậy, mọi quá trình cải tổ đều cần diễn ra từ từ và có tính kế thừa, để không làm mất tính liên tục của quốc gia. Những ý tưởng cách mạng của ông Văn tốt nhất là không thành hiện thực.

 

Sóng truyền thông số 2:
Công kích Đảng Cộng sản Việt Nam, để đáp trả việc Đảng khai trừ ông Chu Hảo

Tại kỳ họp thứ 30, diễn ra từ ngày 17 đến ngày 19/10/2018, Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng đã đề nghị kỷ luật giáo sư Chu Hảo, với lý do ông “đã suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, tự diễn biến, tự chuyển hóa”. Trong 2 tuần lễ kế tiếp, nhiều tổ chức, cá nhân chống đối, dẫn đầu là nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự của Chu Hảo, đã có nhiều hoạt động tuyên truyền dồn dập về chủ đề đó. Các hoạt động này đã phần nào lắng xuống trong 2 tuần cuối tháng 11. Nhưng trong những ngày cuối tháng 11, đầu tháng 12, một số cá nhân liên quan đến Diễn đàn Xã hội Dân sự đã có một số động thái đáng chú ý để khơi lại hướng tuyên truyền này. Chúng bao gồm bài viết dài của Cù Huy Hà Vũ trên trang The Diplomat vào ngày 29/11, và bức thư ngỏ của tướng Nguyễn Trọng Vĩnh mà ông Nguyễn Đăng Quang đăng hộ vào ngày 04/12.
Trong 2 văn bản trên, họ chủ yếu đưa ra 2 thông điệp tuyên truyền.
Thứ nhất, họ tiếp tục nói rằng “đánh Chu Hảo là đánh toàn thể giới trí thức Việt Nam”; và rằng Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ thất bại trong việc chống tham nhũng, quản trị xã hội vì không có được sự ủng hộ của giới trí thức.
Thứ hai, tướng Nguyễn Trọng Vĩnh tuyên bố ủng hộ lời nhận xét mà Chu Hảo đưa ra trong lá thư ngỏ ngày 24/11, rằng “ĐCSVN ngày nay không còn tính chính danh, hoạt động không chính đáng, có nhiều khuyết tật, đi ngược lại quyền lợi của dân tộc và xu hướng tiến bộ của nhân loại”.  Sau đó, ông Vĩnh tiếp tục nêu ra 3 biểu hiện “biến chất, hư hỏng” của Đảng, là “tham nhũng”, “thiếu đoàn kết” và “lệ thuộc vào Trung Quốc”.
Ngoài ra, trong tuần qua, trang Bauxite Việt Nam của Diễn đàn Xã hội Dân sự cũng đăng một bài của Đinh Minh Đạo, trong đó Đạo kêu gọi các Đảng viên tiếp tục “rời bỏ Đảng” sau vụ Chu Hảo.
Khi tướng Nguyễn Trọng Vĩnh chọn Chu Hảo làm người đại diện cho giới trí thức, dường như ông Vĩnh đã hơi cường điệu. Trong thực tế, ông Chu Hảo không hẳn là một trí thức tầm cao. Ông chưa từng có một nghiên cứu giá trị trong môn vật lý, là lĩnh vực chuyên môn của mình. Khi làm Giám đốc Khu Công nghệ Cao Hòa Lạc, ông Hảo đã chỉ dựng nên những dự án trùm mền, ăn hại ngân sách trong nhiều năm, thay vì tạo ra một tổ hợp có giá trị khoa học và sản xuất như ông hứa hẹn. Như vậy, ông Hảo đã thành công trong hoạt động chính trị và hoạt động quảng bá tư tưởng phương Tây, hơn là trong công việc chuyên môn của mình. Vì vậy, “đánh” Chu Hảo là “đánh” giới cơ hội chính trị và giới tuyên truyền viên của phương Tây, chứ không phải là “đánh giới trí thức” như ông Vĩnh nói.
Hiện nay, ôn Chu Hảo đã rời Đảng Cộng sản được gần 1 tháng rưỡi. Dù Diễn đàn Xã hội Dân sự đã phát động phong trào “bỏ Đảng” suốt thời gian đó, họ mới chỉ nhận được sự hưởng ứng của 20 Đảng viên. Không lẽ “giới trí thức” trong Đảng chỉ có 20 người? Ông Hảo và ông Vĩnh nên ngừng lạm xưng, để tránh xúc phạm giới trí thức.

 

Sóng truyền thông số 3:
Đòi Nhà nước cho phép thành lập các “công đoàn độc lập” ngay lập tức,
thay vì trì hoãn thêm 5 năm

Ngày 12/11/2018, Quốc hội Việt Nam đã phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Chương Lao động của Hiệp định này cho phép thành lập các công đoàn độc lập, không trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam mà Nhà nước trực tiếp quản lý. Tuy nhiên, Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định có một chú thích rằng: “Trong trường hợp có tranh chấp, Việt Nam sẽ không bị trừng phạt thương mại trong vòng 3 năm đối với tất cả các nghĩa vụ; và 5 năm liên quan đến 2 nghĩa vụ về “Quyền tự do liên kết” và “Quyền thương lượng tập thể””. Vì vậy, dù trong suốt tháng 11, nhiều tổ chức, cá nhân chống đối đã kêu gọi thành lập các “nghiệp đoàn độc lập” để nắm bắt cơ hội từ CPTPP và EVFTA, dự định của họ có thể bị ngăn cản trong vòng 5 năm tới.
Trong tuần qua, dù RFA và RFI tiếng Việt vẫn đưa tin về cơ hội “nghiệp đoàn độc lập”, chỉ còn Hội Nhà báo Độc lập của Phạm Chí Dũng tích cực tuyên truyền về vấn đề này. Họ đang tập trung vào 2 thông điệp công kích. Thứ nhất, họ phản đối Nhà nước trì hoãn việc thực thi các nghĩa vụ về “Quyền tự do liên kết” và “Quyền thương lượng tập thể” mà CPTPP quy định. Thứ hai, họ công kích việc Việt Nam đặt các công đoàn dưới sự lãnh đạo của Đảng, như quy định ở Điều 1, Luật Công đoàn 2012. Để thuyết phục độc giả, họ viết rằng công đoàn phải coi việc bảo vệ quyền lợi của công nhân, bao gồm cả các quyền chính trị, là mục đích cao nhất; thay vì được đặt dưới sự lãnh đạo của chính đảng.
Ngoài ra, Phạm Chí Dũng đang tuyên truyền rằng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là “thủ phạm” của “âm mưu không sửa Luật Công đoàn”. Theo lý giải của Dũng, thì Tổng Liên đoàn đang dựng nên nguy cơ hình thành các “công đoàn vàng”, để thuyết phục Quốc hội không sửa Luật Công đoàn, khiến tổ chức này tiếp tục được hưởng 3% quỹ lương doanh nghiệp. Cách lý giải của ông Dũng thể hiện một tầm nhìn hạn hẹp, vì vấn đề “công đoàn độc lập” đặt ra các lo ngại về an ninh, trật tự của toàn xã hội, chứ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi riêng của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
Sau khi xem xét vấn đề, chúng tôi thấy Hội Nhà báo Độc lập nên lưu ý 2 điều. Thứ nhất, Nhà nước Việt Nam ký CPTPP với các chính phủ nước ngoài, chứ không phải với họ. Thứ hai, trong loạt bài viết về “công đoàn độc lập”, họ chỉ đưa ra ý kiến chủ quan của mình, chứ chưa từng phỏng vấn người lao động Việt Nam. Nói cách khác, họ là người ngoài cuộc trong chuyện CPTPP và chuyện công đoàn, nhưng lại đang nói quá nhiều trong cả 2 chuyện đó. Như vậy, họ thật sự muốn giúp người lao động, hay chỉ muốn thành lập các tổ chức chống đối đội lốt “công đoàn độc lập”, để biến người lao động thành con tốt trong ván cờ lật đổ của mình? Câu trả lời đang ngày càng lộ rõ.
Nếu 11 quốc gia còn lại trong hiệp định CPTPP thấy cách hành xử của Việt Nam không hợp cam kết, họ sẽ tự có ý kiến với Việt Nam. Nếu người lao động muốn thành lập công đoàn để bảo vệ lợi ích của mình, họ sẽ tự làm điều đó sau 5 năm nữa mà không cần tổ chức nào xúi giục. Là người ngoài cuộc, nhóm Phạm Chí Dũng nên tập trung lo việc của mình, thay vì giả vờ “lên tiếng cứu đời” để đi lợi dụng các lực lượng khác.

 

Sóng truyền thông số 4:
Kêu oan cho 2 luật sư Đặng Đình Mạnh và Võ An Đôn

Hai ông Đặng Đình Mạnh và Võ An Đôn từng nhận bào chữa cho nhiều tội phạm liên quan đến vấn đề an ninh quốc gia của Việt Nam. Gần đây, hai ông đã có một số va chạm với những cơ quan, tổ chức chính thống trong lĩnh vực tư pháp và hành pháp. Trong tuần qua, một số tổ chức, cá nhân chống đối đã khai thác các va chạm này để công kích tính nghiêm chỉnh, minh bạch của hệ thống tư pháp và hành pháp của Việt Nam.
Các vụ va chạm của Đặng Đình Mạnh và Võ An Đôn chủ yếu diễn ra trong hai năm 2017 và 2018. Cụ thể, ngày 26/11/2017, Đoàn Luật sư tỉnh Phú Yên đã kỷ luật, xóa tên luật sư Võ An Đôn, do ông Đôn “đã lợi dụng quyền tự do ngôn luận, có nhiều bài viết, phát ngôn, trả lời phỏng vấn báo chí nước ngoài mang tính bịa đặt; nói xấu luật sư, các cơ quan tố tụng, Đảng, Nhà nước…”. Sau đó, ông Đôn cũng bị thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư. Ngày 27/05/2018, Võ An Đôn viết đơn khiếu nại quyết định kỷ luật này, dựa trên 3 lập luận. Thứ nhất, Đôn nói rằng Đoàn Luật sư tỉnh Phú Yên không mời Đôn dự bất cứ phiên họp xem xét kỷ luật nào, cũng không cho Đôn xem các tài liệu trong hồ sơ kỷ luật; và việc này trái với Điều 19 Quy định xử lý kỷ luật luật sư. Thứ hai, Đôn nói rằng quyết định kỷ luật đã không chỉ ra được các bài viết có nội dung tuyên truyền xuyên tạc, không đúng sự thật, gây ảnh hưởng xấu tới uy tín của các luật sư, các cơ quan tố tụng, Đảng và Nhà nước. Ngày 16/07/2018, Võ An Đôn bổ sung thêm một nội dung khiếu nại nữa, rằng theo Điều 15 Quy định về xử lý kỷ luật, thì Đôn không thuộc các trường hợp bị kỷ luật bằng hình thức xóa tên.
Ba lập luận vừa nêu của Võ An Đôn đã được Bộ Tư pháp trả lời đầy đủ vào ngày 15/11/2018. Cụ thể, về lập luận thứ nhất, Bộ trả lời rằng Đoàn Luật sư tỉnh Phú Yên đã 3 lần gửi giấy mời Đôn dự phiên họp xem xét kỷ luật; nhưng Đôn đã nhận giấy mời, ký xác nhận rồi vắng mặt trong cả 3 lần. Sau đó, Đôn đã có mặt trong phiên họp xem xét kỷ luật vào ngày 11/11/2017; và ký xác nhận sự có mặt của mình trong buổi làm việc với đoàn xác minh khiếu nại vào hôm 16/07/2018. Về lập luận thứ hai, Bộ trả lời rằng quyết định kỷ luật ngày 26/11/2017 đã nêu rõ 6 bài viết, phát ngôn, bài trả lời phỏng vấn có dấu hiệu vi phạm của ông Đôn; và các văn bản này trái với Khoản 4 Điều 15, với Điều 25 Hiến pháp 2013. Về lập luận thứ ba, Bộ trả lời rằng Đoàn Luật sư tỉnh Phú Yên đã kỷ luật ông Đôn dựa trên quy định tại điểm c Khoản 2 Điều 15, theo đó ông Đôn “Gây ảnh hưởng đặc biệt xấu đến uy tín của nghề luật sư”. Vì vậy, cả 3 nội dung khiếu nại của Võ An Đôn đều bị bác bỏ.
Đáp lại, ngày 04/12/2018, Võ An Đôn đâm đơn kiện Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long, nhằm yêu cầu tòa hủy quyết định giải quyết khiếu nại nêu trên và phục hồi chứng chỉ hành nghề cho mình.
Trong khi đó, Đặng Đình Mạnh kể rằng sau khi bào chữa cho Huỳnh Thục Vy hôm 30/11, Mạnh đã bị cảnh sát giao thông chặn lại để kiểm tra giấy tờ vì lý do “gây tai nạn”. Sau đó, khi Mạnh nói rằng mình không gây tai nạn, và xe Mạnh có camera hành trình để chứng minh việc này, cảnh sát đã cho Mạnh đi tiếp dù chưa xem video bằng chứng. Dựa vào việc này, Lê Công Định viết rằng Mạnh bị “sách nhiễu” vì nhận bào chữa cho Huỳnh Thục Vy. Ngoài ra, Định cũng kể thêm lần Mạnh bị chặn đường, cướp laptop hồi tháng 5, và vụ Mạnh bị “bắn vỡ cửa kính xe” hồi tháng 11. Khi BBC và RFA tiếng Việt tường thuật về vụ việc của Đặng Đình Mạnh, họ chủ yếu dựa vào lời kể của Lê Công Định.
Trong tuần qua, các bài viết khai thác 2 vụ việc vừa nêu chủ yếu do Võ An Đôn và Lê Công Định định hướng; BBC và RFA thực hiện phỏng vấn, đưa tin; còn các cá nhân khác chỉ phụ họa. Trong những bài này, họ thực hiện tuyên truyền theo 3 hướng.
Thứ nhất, họ đăng các nội dung khiếu nại của Đôn và lời kể của Định, nhưng không đăng các văn bản trả lời của Bộ Tư pháp.
Thứ hai, khi trả lời phỏng vấn, một số cá nhân chống đối từng làm thân chủ của Đặng Đình Mạnh đã khen Mạnh là người can đảm, yêu nước, không tư lợi, chỉ một lòng hy sinh vì cộng đồng. Đổi lại, Mạnh cũng khen các thân chủ của mình theo hướng tương tự. Trong khi đó, RFA ca ngợi Võ An Đôn là “luật sư của người nghèo”. Cuối bài, họ nói rằng cần có thêm các “luật sư bảo vệ cho bất đồng chính kiến”.
Thứ ba, họ đồng loạt viết rằng hệ thống chính trị ở Việt Nam không hoạt động dựa trên nguyên tắc pháp quyền. Vì vậy, các luật sư và các bộ luật chỉ có tác dụng “trang trí”, làm cho hệ thống Việt Nam trông có vẻ giống các nước tư bản phương Tây, chứ không có thực chất.
Sau khi xem xét vấn đề, chúng tôi xin đưa ra 3 ý kiến.
Thứ nhất, khi ông Đặng Đình Mạnh chỉ bị cảnh sát giao thông giữ lại rồi thả đi, ta không có đủ chứng cứ để khẳng định rằng ông “bị công an sách nhiễu”. Ông Mạnh cũng không thể khẳng định rằng mình bị bắn bằng đạn chì, vì dù cửa sổ có lỗ thủng, ông đã không tìm thấy đầu đạn ở trong xe. Như vậy, trong 2 vụ việc gần nhất, ông Mạnh đang thổi phồng vấn đề để thu hút sự chú ý của truyền thông.
Thứ hai, qua việc giới dân chửi đưa tin một cách võ đoán về 2 vụ việc của Đặng Đình Mạnh, và che giấu một nửa sự thật trong vụ của Võ An Đôn, có thể thấy họ chưa sẵn sàng hoạt động trên cơ sở tôn trọng sự thật, tôn trọng pháp luật. Vì vậy, họ không có tư cách nhân danh sự thật và pháp luật để công kích hệ thống tư pháp, hành pháp của Việt Nam.
Thứ ba, nếu các nhà dân chửi đã cho rằng luật sư chỉ có tác dụng trang trí trong các phiên tòa xử mình, thì họ nên ngừng thuê luật sư, để dành tiền làm những việc có ích.

 

Sóng truyền thông số 5:
Ca ngợi ba cá nhân vừa nhận “Giải nhân quyền Việt Nam 2018”,
là Hoàng Đức Bình, Trần Thị Nga và Phạm Đoan Trang

Ngày 30/11/2018, “Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam”, một tổ chức liên quan đến đài RFA tiếng Việt, đã trao “Giải nhân quyền Việt Nam 2018” cho 3 cá nhân chống đối là Hoàng Đức Bình, Trần Thị Nga và Phạm Đoan Trang. Bên trao giải mô tả 3 người vừa nêu như những “nhà hoạt động” tiêu biểu trong lĩnh vực môi trường, nhân quyền và quyền lao động. Tuy nhiên, vì 16 giải thưởng trước đó thường được trao cho những gương mặt chống đối vừa bị bắt, bị biệt giam, bị mất chùa… trong từng năm tương ứng, nhiều khả năng họ cũng chọn người nhận giải năm nay theo cách này. Trong thực tế, Hoàng Đức Bình bị kết án trong năm nay, Trần Thị Nga đang được chú ý nhờ đợt vận động của Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, còn Phạm Đoan Trang được chú ý nhờ “bị đánh” sau đêm nhạc của Nguyễn Tín.
Trong vài ngày sau đó, các tổ chức, cá nhân chống đối đã đưa tin về giải thưởng, đồng thời chúc mừng, phỏng vấn người nhận giải còn đang tại ngoại là Phạm Đoan Trang. Do là người duy nhất có thể phát biểu trước truyền thông, Phạm Đoan Trang có phần nổi bật hơn hai người nhận giải còn lại.
Khi trả lời phỏng vấn và phát biểu trên Facebook cá nhân, Phạm Đoan Trang đã đưa ra 2 thông điệp đáng chú ý.
Thứ nhất, Trang công khai kêu gọi lật đổ chế độ, và giải thích rằng đó là cách duy nhất để các đối tượng chống đối đang thi hành án được trả tự do.
Thứ hai, Trang công kích tầng lớp trung lưu Việt Nam và khuynh hướng cải cách ôn hòa. Trang chê tầng lớp trung lưu Việt Nam “không có khát vọng dân chủ và tự do”, vì “có quyền lợi gắn chặt với nhà cầm quyền”, và “bị ảnh hưởng bởi tư tưởng Khổng giáo”. Trang cũng chê những nhóm thuần túy hoạt động để bảo vệ môi trường, quyền lao động, quyền của người thiểu số… là “nghe có vẻ nhân văn, phi chính trị, nhưng thực ra không có ý nghĩa gì”, bởi “Cộng sản đã ghét rồi thì họ đàn áp thẳng tay, đừng tưởng đấu tranh vì môi trường mà họ không đàn áp”.
Tóm lại, Phạm Đoan Trang vừa thừa nhận rằng Nhà nước Việt Nam đang đại diện cho lợi ích của tầng lớp trung lưu, và được tầng lớp này tin tưởng. Trang cũng thừa nhận rằng mình hoạt động để lật đổ chế độ, chứ không phải vì những động cơ màu hồng như từng xưng ngày trước. Trang phủ nhận giá trị của những nhóm hoạt động ôn hòa, hợp pháp, phi chính trị; và gọi bất cứ ai không có cùng quan điểm với mình là “không có khát vọng dân chủ và tự do”. Thật kỳ lạ khi Trang vẫn viện dẫn pháp luật để bảo vệ mình, và vẫn nói rằng mình tin tưởng vào một xã hội đa nguyên, tôn trọng mọi khuynh hướng khác biệt.

 

Sóng truyền thông số 6:
Kêu gọi tham gia khóa huấn luyện dài 6 tháng, do VOICE tổ chức ở nước ngoài

Từ năm 2011, tổ chức VOICE đã liên tục cung cấp các khóa huấn luyện thường niên dài 6 tháng ở nước ngoài. VOICE không chỉ miễn mọi chi phí học tập, ăn ở và di chuyển cho học viên, mà còn cấp thêm cho họ một khoản tiền sinh hoạt hằng tháng. Ngoài mặt, VOICE tuyên bố rằng đây là các khóa đào tạo xã hội dân sự, dành cho các thanh thiếu niên Việt Nam muốn hoạt động xã hội. Nhưng trong các khóa học này, học viên đều là người do các tổ chức chống đối trong nước giới hiệu, đội ngũ giảng viên gồm các gương mặt chống đối ở nước ngoài, và giáo trình giảng dạy bao gồm nhiều nhận xét thiên lệch về môi trường chính trị – xã hội ở Việt Nam. Qua tìm hiểu, được biết VOICE nhận tài trợ từ “Quỹ Quốc gia Hỗ trợ Dân chủ” của Mỹ, một tổ chức đã tài trợ cho các nhóm làm “cách mạng đường phố” để lật đổ chế độ tại nhiều quốc gia.
Năm 2016, VOICE lần đầu công khai tuyển sinh cho các khóa huấn luyện này. Ngày 03/12/2018 vừa qua, website và fanpage của VOICE bắt đầu đăng thông báo tuyển sinh cho khóa học sắp tới, sẽ diễn ra từ tháng 3 đến tháng 09/2019. Để lôi kéo học viên, VOICE thông báo rằng khóa học “sẽ cung cấp cho học viên những kiến thức nền tảng về tình hình chính trị, xã hội Việt Nam, cùng các kỹ năng cần thiết cho quá trình hoạt động xã hội. Những học viên tốt nghiệp xuất sắc khóa đào tạo sẽ được VOICE gửi sang các tổ chức quốc tế phù hợp để thực tập trong vòng 3-6 tháng sau đó. Cho đến nay, VOICE đã gửi gần 20 học viên đi thực tập tại các tổ chức quốc tế lớn tại các quốc gia Đông Nam Á, Đông Á, châu Âu, Úc, và Mỹ”.
Tờ rơi đính kèm thông báo tuyển sinh cho biết giảng viên năm nay gồm ít nhất 4 người, là Nguyễn Khanh dạy môn Nghiệp vụ Báo chí, Ngô Nhân Dụng dạy môn Kinh tế học và Lịch sử, Đinh Thảo dạy môn Quản lý Dự án, Nguyễn Gia Dương dạy môn Chính trị Châu Âu. Nội dung học tập gồm những phần sau:

01

Khi Phạm Đoan Trang share thông báo tuyển sinh lên Facebook cá nhân của mình, Trịnh Bá Tư đã viết lên đó rằng mình muốn đăng ký dự tuyển. Ngoài ra, một số thanh niên muốn dự tuyển khác cũng để lại comment trên fanpage của VOICE.
Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết khóa huấn luyện của VOICE không bóng bẩy như quảng cáo. Trong những năm trước, do không đủ lượng người đi học để giải ngân, VOICE từng huy động cả con em các nhà dân chửi đăng ký học vào phút chót. Do những người này thiếu cả vốn tiếng Anh, trình độ văn hóa lẫn trình độ chính trị, họ chỉ đi học như đi du lịch, chứ không tiếp thu được kiến thức đáng kể gì. Có người còn xin học lại 2 lần để không phải lo mưu sinh và được hưởng khoản tiền tiêu vặt hằng tháng mà VOICE cấp.
VOICE tuyên bố rằng đây là khóa học dành cho những người hoạt động xã hội. Vậy sao VOICE không công bố thành tựu hoạt động của các học viên cũ trong 9 năm qua, mà chỉ đăng ảnh họ bắt tay các chính khách phương Tây? Sau khi về nước, học viên Nguyễn Anh Tuấn đã làm được những gì? Học viên Phạm Đoan Trang đã tiến bộ hơn, hay ngày một hằn học, hận đời, cực đoan, khác hẳn với vẻ có học trước khi đi xuất cảnh?
Quan trọng hơn, khi VOICE tổ chức khóa học làm cách mạng đường phố để lật đổ chế độ, rồi nói với thanh niên rằng đó là khóa học về hoạt động xã hội, có phải VOICE đang nói dối hay không?
VOICE là một cái máy ấp trứng có vẻ ngoài hiện đại, nhưng ấp ra toàn trứng ung. Đi học theo họ chỉ hại người, thà nằm nhà đọc sách.

Chương trình Điểm tin Lề trái số 28 xin kết thúc tại đây. Hẹn gặp lại các bạn trong chương trình tuần tới.

bieu-do-1bieu-do-2

Link tài liệu:
(ấn Ctrl+F rồi tra cứu bằng ngày tháng, nơi đăng tải hoặc các tên riêng)

* Về chiến dịch chống tham nhũng:
_ “Nhân văn với ai, thưa bác cả Trọng?” – Lưu Trọng Văn (FB cá nhân), 28/11/2018, 17:29
Trích: “…Sai rồi sửa, nhưng sai chính sách, đường lối, cấp càng cao – một ly càng đi hàng dặm là “nhân văn” với quan nhưng khốn khổ dân, vậy khi bác từng nói “lãnh đạo phải lấy lợi ích dân là tối thượng” thì chọn “nhân văn với dân” hay “nhân văn với quan”?…”; “…Bác lo ngại “độ một nửa cán bộ phải thay thì lấy ai làm”, gã nghĩ phải thay cả 100% vẫn có người làm ngay và giỏi hơn, tốt hơn nếu bác chiêu hiền đãi sĩ trong 90 triệu dân và để 90 triệu dân tiến cử người hiền tài. (…) Vậy, bác không nghĩ rằng đã đến lúc việc làm quan trọng nhất lúc này, quan trọng hơn cả việc đốt lò đó là phải thay đổi cách thức chọn lãnh đạo đất nước rồi à?”.
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2217728008552424&id=100009457401127
_ “Tất Thành Cang” – Phạm Đình Trọng (BVN), 01/12/2018
http://www.boxitvn.net/bai/59192
_ “Hội nghị trung ương 9 sẽ làm gì?” – Thường Sơn (VNTB), 01/12/2018
Trích: “…Một khi không còn đại hội 13 vào năm 2021 theo đúng nghĩa đen của nó, toàn bộ những quan chức đầu sỏ hiện thời, trừ Trọng, sẽ ‘ai ngồi đâu ngồi đó’. Sẽ không thể cục cựa gì nữa. Sẽ không còn màn chạy đua quyết liệt và quá nhiều cảm xúc vào chức tổng bí thư hay chủ tịch nước như những đại hội trước đây. Tất cả đều bị triệt tiêu ‘động lực cống hiến’, bởi tương lai sự nghiệp chính trị của tất cả đều đã ‘đụng trần’. Thậm chí vào năm 2021, nếu Nguyễn Phú Trọng muốn và còn giữ được quyền lực độc tôn trước ‘đàn cừu’ của mình, ông ta hoàn toàn có thể làm như Tập Cận Bình đã làm (…): không biết làm cách nào mà Tập đã khiến cả Ban chấp hành trung ương lẫn Quốc hội chấp thuận bỏ thẳng điều khoản “chủ tịch nước làm không quá hai nhiệm kỳ” trong hiến pháp, để từ đó hướng đến tương lai ‘ngồi, ngồi nữa, ngồi mãi’”.
http://www.vietnamthoibao.org/2018/12/vntb-hoi-nghi-trung-uong-9-se-lam-gi.html
_ “Thời Thủ tướng Dũng ‘đi ngược Đổi Mới do tác động của lợi ích nhóm’?” – BBC tiếng Việt, 02/12/2018
Trích lời Phạm Đỗ Chí: “…Những thay đổi thời kỳ ông Dũng, do ảnh hưởng mạnh của các nhóm lợi ích, lại là các chính sách đi ngược thời Đổi Mới trước đó. Thời kỳ có chính sách Đổi Mới thực sự là dưới thời Thủ tướng Võ Văn Kiệt và tiếp theo bởi Thủ tướng Phan Văn Khải. Phải nói rằng trong 10 năm trước khi ông Dũng lên làm thủ tướng thì chương trình Đổi Mới đã đạt được nhiều kết quả tốt đẹp…”; “…Phải cải cách được thể chế một cách dân chủ thì mới cải cách được kinh tế cho giai đoạn tới. Tức là Đổi Mới lần hai…”.
https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-46401900
_ “Vì sao Nguyễn Phú Trọng không còn ‘chống tham nhũng cần nhân văn?’” – Phạm Chí Dũng (BVN), 04/12/2018
http://www.boxitvn.net/bai/59237
_ “Xử Tất Thành Cang: Dư luận đang nhìn vào Nguyễn Phú Trọng!” – Thường Sơn (BVN), 05/12/2018
Trích: “…dư luận và người dân vẫn tuyệt đối không nghe Nguyễn Phú Trọng đả động đến vụ Thủ Thiêm dù chỉ một từ, tuy trong các cuộc tiếp xúc cử tri của ông ta tại Hà Nội luôn có những câu hỏi của giới tướng lĩnh về hưu và cựu thần trung thành về câu chuyện kinh thiên động địa này. (…) rất nhiều người dân đã và đang cho rằng ‘Tổng Chủ’ Nguyễn Phú Trọng, nếu không dính dáng đến vụ ‘ăn đất’ Thủ Thiêm, thì cũng cố gắng ‘bảo kê’ cho những quan chức tham nhũng trong vụ này…”.
http://www.boxitvn.net/bai/59273

* Về việc Đảng Cộng sản khai trừ ông Chu Hảo:
_ “Bài trí thức ở Việt Nam: Trường hợp Giáo sư Chu Hảo” – Cù Huy Hà Vũ (The Diplomat), 29/11/2018
https://thediplomat.com/2018/11/anti-intellectualism-in-vietnam-the-case-of-professor-chu-hao/
Bản dịch trên báo Tiếng Dân:

Bài trí thức ở Việt Nam: Trường hợp giáo sư Chu Hảo


_ “GỬI NHỮNG “ĐẢNG VIÊN NHƯNG MÀ TỐT”” – Đinh Minh Đạo (BVN), 04/12/2018
Trích: “…Phần tôi, sau khi rời bỏ Đảng thấy mình như đã dứt bỏ được mặc cảm đồng lõa với tội lổi, tôi đã đứng hẳn về phía lẽ phải, có thái độ dứt khoát, rõ ràng trước những tội ác của Đảng…”.
http://www.boxitvn.net/bai/59231
_ “LÃO TƯỚNG NGUYỄN TRỌNG VĨNH lên tiếng phản đối ĐẢNG trấn áp GIÁO SƯ CHU HẢO!” – Nguyễn Đăng Quang (BVN), 04/12/2018
Trích: “…Đúng như anh Chu Hảo đã tuyên bố hôm 26/10/2018 là “ĐCSVN ngày nay không còn tính chính danh, hoạt động không chính đáng, có nhiều khuyết tật, đi ngược lại quyền lợi của dân tộc và xu hướng tiến bộ của nhân loại!”. (…) Việc trấn áp những đảng viên trí thức như GS Chu Hảo nói lên là ĐCSVN ngày nay đã biến chất!…”; “…Một là, ĐCSVN hiện nay đã trở thành một ổ tham nhũng trầm trọng (…) Hai là, ĐCSVN không còn là một khối đoàn kết vững chắc như trước đây. (…) Hai là, ĐCSVN không còn là một khối đoàn kết vững chắc như trước đây. (…) Ba là, ĐCSVN đã lệ thuộc nặng nề vào ĐCSTQ…”; “…Đây có phải là tiếng súng lệnh báo hiệu chiến dịch trấn áp mới để bịt miệng, dập tắt xu hướng muốn đối thoại và cải tổ của những đảng viên trí thức tâm huyết và cấp tiến trong Đảng? Phải chăng chiến dịch này đã bắt đầu kể từ ngày 24/11/2018?”.
http://www.boxitvn.net/bai/59275

* Về cơ hội “công đoàn độc lập” từ hiệp ước CPTPP:
_ “Việt Nam cần nhanh chóng phê chuẩn 3 công ước cơ bản của ILO” – Minh Châu (VNTB), 29/11/2018
http://www.vietnamthoibao.org/2018/11/vntb-viet-nam-can-nhanh-chong-phe-chuan.html
_ “Vì sao lại ‘trói tay’ công đoàn độc lập?” – Minh Châu (VNTB), 03/12/2018
Trích: “…công đoàn ở Việt Nam là một tổ chức chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. (…) Còn theo cách hiểu của ILO, cụ thể là các Công ước số 98 “về Quyền tổ chức và thương lượng tập thể”, Công ước số 87 “về Quyền tự do hiệp hội và về việc bảo vệ quyền được tổ chức”, thì công đoàn thành lập nhằm để bảo vệ quyền lợi tối thượng của người lao động trước giới chủ (…) và không phải chịu sự phụ thuộc vào đảng cầm quyền như quy định ở Điều 1, Luật Công đoàn 2012…”; “…Nếu phải sửa Hiến pháp, thì (…) cần bổ sung thêm một nội dung về thừa nhận thiết chế cơ quan nhân quyền quốc gia – một cơ chế chuyên biệt cho việc giám sát và thúc đẩy thực hiện nhân quyền ở tầm cỡ quốc gia theo tinh thần của các công ước quốc tế. (…) Nôm na, mọi chủ thể của xã hội, cũng như mọi chủ thể của các cơ quan nhà nước phải tổ chức và hoạt động vì quyền con người, chứ không phải chăm chăm vì quyền lợi và quyền lực của đảng cầm quyền được thông qua cái gọi là “bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng””.
http://www.vietnamthoibao.org/2018/12/vntb-vi-sao-lai-troi-tay-cong-oan-oc-lap.html
_ “CPTPP sẽ mở đường cho việc thành lập công đoàn độc lập” – Thanh Phương (RFI tiếng Việt), 03/11/2018
http://vi.rfi.fr/viet-nam/20181203-cptpp-buoc-viet-nam-phai-sua-doi-luat-lao-dong
_ “Kẻ nào không muốn sửa Luật Công đoàn?” – Phạm Chí Dũng (BVN), 05/12/2018
Trích: “…vẫn đang tồn tại âm mưu ‘không sửa Luật Công đoàn’. Kẻ nào là thủ phạm của âm mưu trên? (…) khi người công nhân được tự do thành lập nghiệp đoàn độc lập, (…) Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam sẽ (…) mất mát quyền lực, hoặc chắc chắn sẽ mất hẳn vai trò “tổ chức chính trị – xã hội’ của nó, không những không còn ngân sách đảng phóng tay cấp tiền ăn xài mà còn sẽ mất hẳn 3% ‘ăn cướp’ được từ giới doanh nghiệp và công nhân. Đó chính là nguồn cơn sâu xa mà đã khiến giới quan chức của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trở nên biến báo, ngụy biện và quy chụp chính trị bất cần liêm sỉ về ‘công đoàn vàng’ và “một loại tổ chức đại diện người lao động nhưng tham gia để thực hiện hoạt động chính trị và chống phá, gây phức tạp”, khi đề cập đến công đoàn độc lập – ‘kẻ thù’ của họ và cũng là của chế độ một đảng…”.
http://www.boxitvn.net/bai/59271
_ “Việt Nam xem xét phê chuẩn Công ước 98 của ILO” – RFA tiếng Việt, 06/12/2018
https://www.rfa.org/vietnamese/news/vietnamnews/vn-reviews-legal-framework-for-ratification-of-ilo-convention98-12062018073700.html

* Về “3 lần gặp nguy” của Đặng Đình Mạnh:
_ “Viết về luật sư Đặng Đình Mạnh, một đồng nghiệp khả kính” – Lê Công Định (FB cá nhân), 04/12/2018, 11:15
https://www.facebook.com/le.cogito.7/posts/954442001420919
_ “LS Đặng Đình Mạnh: “Ít luật sư bảo vệ cho bất đồng chính kiến”” – BBC tiếng Việt, 05/12/2018
https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-46450471

* Về vụ kiện của Võ An Đôn:
_ “BỘ TƯ PHÁP TRẢ LỜI KHIẾU NẠI CỦA TÔI” – Võ An Đôn, 24/11/2018, 17:21
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2260671614217184&id=100008231020747
_ “Vai trò luật sư trong chế độ XHCN Việt Nam” – Thiện Ý (VOA tiếng Việt), 30/11/2018
Trích: “…Thành ra, luật sư trong chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đối với nhà đương quyền, cũng không có vai trò nào khác hơn là công cụ pháp lý trang trí cho bộ mặt tư pháp Việt Nam sao cho, về hình thức gần giống với tư pháp của các nước có chế độ dân chủ và nền kinh tế thị trường tự do…”.
https://www.voatiengviet.com/a/vo-an-don-kien-bo-tu-phap-viet-nam/4681286.html
_ “TÔI KIỆN BỘ TƯ PHÁP” – Võ An Đôn (FB cá nhân), 04/12/2018, 09:40
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2267534026864276&id=100008231020747
_ “Luật sư nhân quyền Võ An Đôn kiện việc bị tước thẻ” – RFA tiếng Việt, 05/12/2018
Trích: “…Vị luật sư được mệnh danh là luật sư của người nghèo giải thích thêm rằng, dù biết kiện là thua nhưng ông làm như vậy để người dân thấy được sự thật của pháp luật Việt Nam và để Liên đoàn luật sư Việt Nam và các tỉnh, cũng như Bộ Tư pháp sẽ thận trọng hơn trong tương lai nếu muốn tước thẻ hành nghề luật sư của bất kỳ ai…”.
https://www.rfa.org/vietnamese/news/vietnamnews/disbarred-laywer-sues-the-ministry-of-justice-12052018083538.html

* Về “Giải Nhân quyền Việt Nam 2018”:
_ “THÔNG CÁO BÁO CHÍ – GIẢI NHÂN QUYỀN VIỆT NAM 2018” – Diep Le (FB cá nhân), 05/12/2018, 01:52
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=10210758177065157&id=1671845990
_ “Chúc mừng GIẢI NHÂN QUYỀN VIỆT NAM 2018” – Lê Ngọc Thanh (FB cá nhân), 05/12/2018, 07:14
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=505641589912337&set=a.122979121511921&type=3
_ “CẢM ƠN VÀ ĐÔI DÒNG SUY NGHĨ KHI NHẬN GIẢI NHÂN QUYỀN VIỆT NAM 2018” – Phạm Đoan Trang (FB cá nhân), 05/12/2018, 12:19
Trích: “… Ngày 5/4/2018, khi toà án của công an cộng sản kết án luật sư Nguyễn Văn Đài, Lê Thu Hà và các thành viên trong Hội Anh Em Dân Chủ với mức ít nhất 7 năm tù, tôi đã thề sẽ không để ai trong số các bạn của tôi phải ngồi tù hết mức án đó. Lời thề ấy hàm ý là những người ở ngoài sẽ phải vận động để các tù nhân lương tâm này được trả tự do trước thời hạn, ra nước ngoài… Nhưng rõ ràng, trả tự do và trục xuất một số tù nhân lương tâm không phải là giải pháp chung. Mà giải pháp chung phải là làm sao để tất cả tù nhân lương tâm đều được giải thoát và Việt Nam không còn tù nhân lương tâm nữa (cũng như không còn dân oan). Điều đó chỉ có thể có được với một thể chế mới, một chính quyền mới…”.
https://www.facebook.com/pham.doan.trang/posts/10157180554793322
_ “Phạm Đoan Trang: Tầng lớp trung lưu Việt Nam không có khao khát dân chủ và tự do” – Kính Hồng (RFA tiếng Việt), 05/12/2018
Trích: “…bất cứ khi nào người dân có sự tu tập, kết nối với nhau mà họ không kiểm soát được, hay nói theo từ cộng sản là không có sự quản lý và định hướng của nhà nước, thì cứ phải diệt, diệt ngay lập tức. Cho nên là công đoàn, môi trường, hay quyền giáo dục, quyền ý tế… tất cả những cái đó chẳng có nghĩ gì với họ cả…”; “…Đấu tranh nói chung hay là tách ra với những quyền môi trường, hay những quyền nghe rất vô hại như là quyền của người thiểu số chẳng hạn, quyền lao động… nghe có vể nhân văn không mang tính chính trị, nhưng điều đó không có ý nghĩa gì cả. Cộng sản đã ghét rồi thì họ đàn áp thẳng tay, đừng tưởng đấu tranh vì môi trường mà họ không đàn áp. Không hề!…”; “…Tôi cho rằng ở những đất nước mà thay đổi kinh tế dẫn đến chính trị, thì do là thay đổi kinh tế dẫn đến thịnh vượng hơn, hình thành tầng lớp trung lưu, một tầng lớp có đòi hỏi mạnh mẽ nhất về cải cách chính trị. Nhưng ở Việt Nam và Trung Quốc (…) Tầng lớp trung lưu có hình thành thì nó cũng chẳng dẫn đến cải cách chính trị. Ho không có nhu cầu cải cách chính trị. Trước hết là quyền lợi của họ gắn chặt với nhà cầm quyền. (…) Điểm thứ hai là đúng như anh nói, dường như cái não trạng của người Việt Nam có ảnh hưởng từ Khổng giáo. Giới trung lưu Việt Nam họ không có khát vọng về dân chủ. Còn thượng lưu ở Việt Nam (…) xin lỗi phải dùng từ là xôi thịt, không có tầm văn hóa để dẫn dắt xã hội”.
https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/doan-trang-middle-class-no-need-democracy-12052018111504.html

* Về khóa huấn luyện năm 2019 của tổ chức VOICE:
_ Thông báo tuyển sinh – VOICE (website), 03/12/2018
https://vietnamvoice.org/2018/12/hoc-bong-xa-hoi-dan-su-voice-lan-thu-9/?fbclid=IwAR2K3ub9sV43ngc-kEhLboJcJ6upL6fmCZXY3ctksIfIGiNTMb9Ym6uiPQQ
_ Thông tin chi tiết về khóa học:
https://drive.google.com/file/d/1KxbVTlXdSWroqXdA-kqLsX6YAhCfCKXR/view
_ Đơn dự tuyển:
https://drive.google.com/file/d/1jgukIRg888ov3AYi47BOIMKcdovdsoA8/view
_ “HỌC BỔNG TOÀN PHẦN: KHÓA ĐÀO TẠO XÃ HỘI DÂN SỰ VOICE LẦN 9” – VOICE (trang FB), 03/12/2018, 09:00
https://www.facebook.com/VOICEforVietnam/posts/912008795668280?__tn__=C-R
_ “Bạn trẻ nếu muốn làm một điều gì đó để góp phần thay đổi thực trạng hiện nay của xã hội Việt Nam, mà chưa nhìn ra con đường, chưa biết phải làm gì… thì bạn có thể bắt đầu tìm đường từ chương trình học bổng này của VOICE…” – Phạm Đoan Trang (FB cá nhân), 06/12/2018, 21:42
https://www.facebook.com/pham.doan.trang/posts/10157183675588322?__tn__=-R

Gửi một nhận xét của bạn về bài viết:

comments

About Author