Vai trò của phóng viên Mai Quốc Ấn trong vụ Đặng Văn Hiến

 

Năm 2005, gia đình ông Đặng Văn Hiến và nhiều người khác đến định cư và làm ruộng rẫy ở khu đất tiểu khu 1535, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông. Năm 2008, Công ty TNHH thương mại và đầu tư Long Sơn cho xe vào san ủi đất vườn điều của các hộ này, viện cớ UBND tỉnh đã giao đất cho công ty này và người dân đã lấn chiếm. Trong thực tế, theo quyết định của UBND tỉnh, thì công ty Long Sơn phải thỏa thuận với những người dân xâm canh, và thương lượng để bồi thường cho các hộ sản xuất trước năm 2006 như hộ của ông Hiến. Tuy nhiên, công ty Long Sơn chỉ bồi thường cho 1, 2 hộ, rồi không thỏa thuận với những hộ còn lại, mà chỉ cưỡng chế họ. Các hộ này đã nhiều lần thưa kiện, nhưng không được giải quyết. Cũng từ thời điểm đó, giữa người của công ty Long Sơn và các hộ xâm canh đã nổ ra nhiều vụ xung đột bạo lực, trong đó có vụ ông Trần Văn Thanh bị người của Long Sơn chém mất nửa hộp sọ. Phóng viên Mai Quốc Ấn của báo Dân Việt đã theo dõi và viết bài về những diễn biến đó, theo hướng ủng hộ các hộ dân.

Tháng 07/2016, Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình đã làm việc với lãnh đạo tỉnh Đắk Nông về vụ tranh chấp đất đai này, và chỉ đạo tạm thời không cấp thêm dự án mới, đặt sự ổn định của nhân dân lên trên hết. UBND tỉnh ra công văn, yêu cầu công ty Long Sơn phải phối hợp với chính quyền trong việc giải tỏa khu đất. Tuy nhiên, ngày 23/10/2016, công ty Long Sơn vẫn cử 30 nhân viên đem xe ủi vào phá vườn điều của ông Hiến và 2 hộ khác. Hai ông Đặng Văn Hiến và Ninh Viết Bình dùng súng hoa cải chống trả, khiến phía Long Sơn có 3 người chết và 13 người bị thương. Sau khi gây án, ông Hiến chạy xuống Bình Phước, nhờ ông Đặng Văn Diện dùng điện thoại đánh lạc hướng cơ quan chức năng, khiến ông Diện phạm tội che giấu tội phạm.

Vài ngày sau, Mai Quốc Ấn thuyết phục luật sư Nguyễn Kiều Hưng hỗ trợ pháp lý cho Đặng Văn Hiến, rồi cùng luật sư Hưng và hai phóng viên khác đến tận nhà để động viên ông Hiến ra đầu thú [1]. Sau đó, gia đình các nạn nhân cũng viết đơn xin giảm án cho ông. Tuy nhiên, phiên xử sơ thẩm hồi tháng 01/2018 đã tuyên Đặng Văn Hiến án tử hình; phiên xử phúc thẩm ngày 12/07/2018 cũng y án cho ông, dù giảm án cho các bị cáo khác [2].

Trong phiên xử phúc thẩm, chủ tọa đã 2 lần lưu ý rằng bị cáo Đặng Văn Hiến có quyền gửi đơn đến Chủ tịch nước để xin ân xá, trước khi tiếp tục nhắn riêng các luật sư làm việc này. Vì vậy, sáng 13/07, ông Hiến đã ký tên vào đơn xin ân giảm do luật sư Nguyễn Thanh Huy soạn.

Cùng ngày 13/07, em trai ông Đặng Văn Hiến gọi điện cho Mai Quốc Ấn, thông báo rằng những người dân cùng làng với ông Hiến muốn ra Hà Nội, để nộp đơn xin ân xá cho ông tại Văn phòng Chủ tịch nước. Thấy vậy, Mai Quốc Ấn đề nghị dân làng không ra Hà Nội, đồng thời đề nghị nhóm luật sư bào chữa soạn một thỉnh nguyện thư để dân làng ký tên, và một thỉnh nguyện thư khác để đăng công khai, kêu gọi mọi người cùng ký tên [3][4]. Ngày 14/07, Ấn đăng nội dung bức thỉnh nguyện thư của dân làng lên Facebook cá nhân, đồng thời thông báo rằng bức thỉnh nguyện thư công khai, mà “mọi người đều có thể ký tên”, sẽ được đăng vào ngày kế tiếp. Cùng ngày 14/07, bà Bạch Hoàn (cựu phóng viên báo Tuổi Trẻ và VTV24), một người cũng từng viết bài về vụ việc, tự viết một thư kiến nghị giảm án để gửi Chủ tịch nước Trần Đại Quang, và đăng thư này lên Facebook cá nhân lúc 22h43’. Trong thư, Bạch Hoàn đề nghị giảm án cho ông Hiến để tránh làm “người dân căm phẫn”, khiến vụ ông Hiến trở thành “một que diêm làm bùng lên đám cháy lớn [5].

Ngày 15/07, một cá nhân có nick Hưng Mỹ đã viết đơn kiến nghị xin giảm án cho ông Đặng Văn Hiến, rồi đăng lên trang hopecom.org để kêu gọi ký tên. Nhóm soạn đơn này có thể bao gồm luật sư Nguyễn Kiều Hưng, vì ông Hưng xưng là “chúng tôi” khi kêu gọi cộng đồng mạng ký tên vào đơn [6]. Cùng lúc đó, Mai Quốc Ấn liên tục đăng các post, ảnh có nội dung kích động cảm xúc thương hại và uất ức của những người theo dõi vụ việc, đồng thời kêu gọi họ ký tên vào các đơn kiến nghị.

Lúc 23h ngày 20/07, kiến nghị của nhóm Nguyễn Kiều Hưng đã thu được 5625 chữ ký.

Ngày 16/07, tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu (cựu cán bộ Viện Toán học, Tổng Thư ký Hiệp hội Golf Việt Nam) đã viết một bài về vụ việc, chứa nội dung kêu gọi sửa Luật Đất đai theo hướng thừa nhận quyền tư hữu đất, và đăng trên Facebook cá nhân [7]. Post này được Mai Quốc Ấn share lại vào cùng ngày.

Nhận kiến nghị của bị cáo Đặng Văn Hiến và dư luận, ngày 17/07, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an chỉ đạo, kiểm tra việc điều tra, truy tố, xét xử vụ án và báo cáo Chủ tịch nước. Tuy nhiên, đến ngày 18/07, Mai Quốc Ấn vấn tiếp tục khai thác vụ việc để phản đối quy định về sở hữu đất đai toàn dân trong Hiến pháp và Luật Đất đai [8].

Qua tìm hiểu, được biết báo Dân Việt, nơi Mai Quốc Ấn công tác, từng đăng nhiều bài của ông Nguyễn Quang A và các thành viên Văn đoàn Độc lập. Trong số này, có cả bài tự thuật của Nguyễn Quang A về việc ông A tự ứng cử Đại biểu Quốc hội vào năm 2016. Ngoài ra, đầu tháng 06/2018, Mai Quốc Ấn phát động phong trào “công khai nút bấm” của Đại biểu Quốc hội gần như cùng lúc với Nguyễn Quang A. Vì vậy, việc Mai Quốc Ấn tuyên truyền về quyền tư hữu đất đai có thể nằm trong chiến dịch tuyên truyền tương tự của nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự, do Nguyễn Quang A quản lý.

Ngoài chuỗi hoạt động của Mai Quốc Ấn và những người liên quan, ngày 13/07/2018, linh mục Phan Văn Lợi cũng lấy danh nghĩa Hội Cựu Tù nhân Lương tâm để ra một tuyên bố về vụ Đặng Văn Hiến. Trong đó, ông Lợi gọi bản án dành cho ông Đặng Văn Hiến là “sự phỉ báng công lý”, và đòi Nhà nước mở cuộc điều tra về việc ai đã bao che cho công ty Long Sơn. Hiện nay, sau hai đợt ký tên, đã có 38 tổ chức và 259 cá nhân chống đối ký tên vào bản tuyên bố này.

Song song với các hướng tuyên truyền trên, nhiều tổ chức, cá nhân chống Cộng đã đồng loạt viết rằng chế độ đang “bao che” cho các doanh nghiệp “cướp đất của dân”, đang “đẩy dân vào đường cùng”, từ đó kêu gọi lật đổ chế độ. Tuy nhiên, vì Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an rà soát lại vụ án này, cáo buộc của các nhóm chống Cộng vừa nêu có vẻ không xác đáng.

Công bằng mà nói, thì nhóm phóng viên Mai Quốc Ấn đã có công đưa tin về những khuất tất của vụ án, và khuyên ông Hiến đầu thú để giảm thiệt hại cho các bên liên quan. Tuy nhiên, sau khi xem xét sóng truyền thông mà họ tạo ra, mình không thể đồng ý với họ ở ba điểm.

Thứ nhất, họ đã đưa tin một cách không công bằng. Họ chỉ đưa những tin tức có lợi cho ông Đặng Văn Hiến, và che giấu những tin tức gây bất lợi cho ông Hiến. Chẳng hạn, họ che giấu một chi tiết trong cáo trạng, rằng trong 3 người chết vì bị ông Hiến bắn, chỉ có 1 người chết trong giao tranh. Ông Hiến đã bắn 2 người còn lại khi họ đang nấp ven đường và không chống cự, vào thời điểm cuộc giao tranh đã kết thúc. Tòa có thể dựa vào chi tiết này để từ chối giảm án cho ông Hiến. Vì vậy, khi nhóm phóng viên che giấu tình tiết quan trọng này, họ sẽ khiến độc giả không nắm được bức tranh toàn cảnh của vụ việc, và khiến độc giả có ác cảm với Hội đồng Xét xử.

Thứ hai, họ đã để cảm xúc cá nhân chi phối việc đưa tin. Các bài của Mai Quốc Ấn về vụ việc này chứa rất nhiều từ ngữ, hình ảnh kích động cảm xúc thương hại. Trong khi đó, theo nguyên tắc nghiệp vụ báo chí, thì phóng viên không được dùng quá nhiều từ biểu cảm trong bài viết; và phải tường thuật sự kiện một cách chính xác, đầy đủ, khách quan trước khi ghi nhận định chủ quan của mình vào bài. Khi phóng viên vi phạm nguyên tắc này, họ có thể kích động những đam mê chính trị không đáng có của dân chúng.

Thứ ba, không lâu sau phiên xử phúc thẩm ông Đặng Văn Hiến, Mai Quốc Ấn đã tận dụng vụ việc để đòi sửa Luật Đất đai theo hướng công nhận quyền tư hữu đất. Vì Mai Quốc Ấn có liên hệ với nhóm Diễn đàn Xã hội Dân sự, quan điểm này có thể không đến từ cá nhân Ấn, mà đến từ phong trào đòi quyền tư hữu đất mà Diễn đàn Xã hội Dân sự đã cố khơi lên từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, mình tin rằng trong tình thế hiện tại, công nhận quyền tư hữu đất hoặc thay đổi thể chế chính trị không giúp giải quyết tình trạng tham nhũng, bất công trong lĩnh vực đất đai ở Việt Nam. Chẳng hạn, theo thống kê của tờ The Guardian, thì ba nước có nhiều “dân oan” bị giết nhất thế giới trong năm 2017 là Philippines, Brazil và Colombia; cả ba đều áp dụng chế độ dân chủ tư bản và thừa nhận quyền tư hữu đất. Trong đó, Brazil và Colombia theo thể chế tam quyền phân lập, còn Philippines và Colombia là đồng minh chiến lược của Hoa Kỳ. Năm 2017, không có bất cứ nông dân Việt Nam nào bỏ mạng vì tranh chấp đất đai, trong khi có 5 “dân oan” Phippines bị giết mỗi tháng bởi cảnh sát, quân đội, hoặc người của các tập đoàn lớn.

Như vậy, việc thay đổi chế độ sở hữu đất và chế độ chính trị có thể không giúp ích cho nông dân Việt Nam. Thay vào đó, nó có thể khiến nông dân thêm khổ, khi các tập đoàn lớn lợi dụng lỗ hổng của kinh tế thị trường để bần cùng hóa nông dân, nhằm thâu tóm đất đai và cạnh tranh không lành mạnh.

Hiện nay, các cơ quan hữu trách đang rà soát lại vụ án theo đề nghị của Chủ tịch nước Trần Đại Quang. Chúng ta hãy theo dõi những diễn biến tiếp theo của vụ việc, và hy vọng tòa đưa ra phán quyết công bằng nhất.
__________

CHÚ THÍCH:

[1] “LỜI CUỐI” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 12/07/2018, 13:53
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10211583486175260&set=a.2817432207462.109742.1608577719&type=3

[2] “Vợ và luật sư của Đặng Văn Hiến nói về án tử hình” – BBC tiếng Việt, 13/07/2018
https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-44818238

[3] “Những nhân vật của tôi, khốn cùng và đau đớn, bi phẫn và tuyệt vọng. Sự khốc liệt của tranh chấp đất đai (& ô nhiễm môi trường) là điều mà Việt Nam hiện nay đang diễn ra. Luật sư của Hiến đang làm thỉnh nguyện thư gửi Chủ tịch nước xin ân xá miễn tội chết. Tôi sẽ công bố ngay sau khi xong. Tôi sẽ ký!…” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 13/07/2018, 12:04
https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211589057994552

[4] “NHỮNG ĐIỀU TỐT ĐẸP” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 13/07/2018, 20:41
https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211590625713744

[5] “THƯ GỬI CHỦ TỊCH NƯỚC TRẦN ĐẠI QUANG” – Bạch Hoàn (FB cá nhân), 14/07/2018, 22:43
https://www.facebook.com/bachhoanvtv24/posts/2158850157695561

[6] “HƯỚNG DẪN KÝ ỦNG HỘ GIẢM ÁN CHO ANH ĐẶNG VĂN HIẾN” – Nguyễn Kiều Hưng (FB cá nhân), 16/07/2018, 10:11
https://www.facebook.com/luatsunguyenkieuhung/posts/1079859302167850

[7] “CÁN CÂN CÔNG LÝ ĐANG Ở TRONG TAY CHỦ TỊCH NƯỚC” – Nguyễn Ngọc Chu (FB cá nhân), 16/07/2018, 11:55
https://www.facebook.com/chu.nguyenngoc/posts/1374581886008571

[8] “BẢN ÁN & THÔNG TIN” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 18/07/2018, 11:14
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10211619333871430&set=a.2817432207462.109742.1608577719&type=3

Gửi một nhận xét của bạn về bài viết:

comments

About Author