Truyền thuyết về “đường nông thôn mới” gây ung thư ở Hà Tĩnh

Truyền thuyết về “đường nông thôn mới” gây ung thư ở Hà Tĩnh

Overview

 

Ngày 19/08 vừa qua, phóng viên Mai Quốc Ấn đã tung tin đồn rằng Bộ Tài nguyên – Môi trường đang “lấy dân ra làm chuột bạch”, khi dùng “chất thải độc hại” từ các nhà máy nhiệt điện than để xây nền “đường nông thôn mới” ở Hà Tĩnh.

Câu truyện mà Mai Quốc Ấn đang khai thác thực ra bắt đầu từ năm 2017. Sau khi xem xét đề nghị của Bộ trưởng Bộ Xây dựng, ngày 12/04/2017, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã ký Quyết định số 452/QĐ-TTg: “Phê duyệt Đề án đẩy mạnh xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất, phân bón làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong các công trình xây dựng”. Theo đề án này, thì nếu đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật; phần tro, xỉ, thạch cao (đã hoặc chưa qua xử lý) của các dạng nhà máy kể trên sẽ được dùng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; nhằm mục đích bảo vệ môi trường, tiết kiệm diện tích đất để làm bãi chứa, và giảm lượng tài nguyên khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật cho việc xử lý, sử dụng tro xỉ làm vật liệu xây dựng sẽ do Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng, do Bộ Tài nguyên – Môi trường và Bộ Giao thông – Vận tải hoàn thiện, bổ sung, do Bộ Khoa học – Công nghệ thẩm định; và sẽ phải được hoàn thành  trước ngày 30/06/2018. Sau đó, phần tro, xỉ đạt chuẩn sẽ được coi là “sản phẩm hàng hóa vật liệu xây dựng”, và được điều chỉnh theo quy định của pháp luật về sản phẩm hàng hóa, chứ không còn được coi là chất thải công nghiệp như trước đây.

Các tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật mới được ban hành trong năm 2017 và 2018, trong khuôn khổ của đề án vừa nêu, chủ yếu xoay quanh việc xử lý, sử dụng tro, xỉ làm vật liệu san lấp cho công trình dân dụng, công nghiệp; làm móng đường và đắp nền đường. Chúng bổ sung cho các tiêu chuẩn về việc xử lý, sử dụng tro, xỉ làm nguyên liệu sản xuất xi măng, bê tông và vữa xây dựng, đã được ban hành từ năm 2001 đến 2016.

Ngày 15/06/2018, Báo Hà Tĩnh đăng một bài viết về thành tựu của các cơ quan, tổ chức trên địa bàn tỉnh trong việc thực hiện Quyết định số 452/QĐ-TTg. Theo đó, phường Trần Phú và phường Thạch Linh, thuộc thành phố Hà Tĩnh, đã dùng tro xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1 để làm nền đường, giúp giảm chi phí xây dựng. Ngoài ra, Nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng Trần Châu cũng dùng tro xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1 để làm chất phụ gia trong sản phẩm gạch, ngói không nung. Bài cũng cho biết sản phẩm tro bay của Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1 đã được Viện Công nghệ môi trường (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam) xác nhận không phải là chất thải nguy hại theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia về ngưỡng nguy hại QCVN 07:2009/BTNMT; đồng thời được Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (Bộ Xây dựng) cấp giấy chứng chất lượng phù hợp với Quy chuẩn Việt Nam QCVN 16:2014/BXD về phụ gia hoạt tính tro bay cho bê tông, gạch không nung, vữa và xi măng xây dựng.

Ngày 23/07, bút danh Tiến Hiệp lấy thông tin từ Báo Hà Tĩnh để viết một bài trên báo điện tử Dân Trí. Ngoài các thông tin và hình ảnh mà báo Hà Tĩnh đã đưa, bài này chỉ có một số chi tiết mới – như phần phỏng vấn bà Nguyễn Thị Hoài Nam, Trưởng phòng Quản lý Đô thị và Kinh tế thị xã Kỳ Anh; và việc tro, xỉ ở nhà máy Vũng Áng 1 đang “mang lại hiệu quả bất ngờ trong công cuộc xây dựng nông thôn mới”.

Ngày 17/08/2018, bút danh Long Nhi lấy thông tin và hình ảnh từ bài trên báo Dân Trí để viết một bài gần như giống hệt trên trang Infonet.vn. Trong phần mở đề, Long Nhi nhấn mạnh rằng tro, xỉ của nhà máy Vũng Áng I đang được dùng để “làm các tuyến đường nông thôn mới” của Hà Tĩnh, dù cả bài gốc trên Báo Hà Tĩnh lẫn bài trên báo Dân Trí đều không đề cập đến việc này. Có lẽ Long Nhi viết vậy vì hiểu chệch một ý trong bài trên báo Dân Trí.

Hai ngày sau, hôm 19/08, cựu phóng viên Mai Quốc Ấn viết trên Facebook cá nhân rằng khi “chính thức” dùng xỉ nhiệt điện để “làm đường nông thôn mới” ở Hà Tĩnh, Bộ Tài nguyên – Môi trường đang “đem nhân dân ra làm chuột bạch” [1]. Trong bài, Ấn đưa ra 5 lý do để khẳng định rằng vụ việc này sẽ đe dọa sức khỏe của người dân. Thứ nhất, “tro xỉ nhiệt điện, nhà máy thép được quy định rõ là chất thải nguy hại theo Quy chuẩn Việt Nam số 02 năm 2012 và thông tư 36 năm 2015 của chính Bộ Tài nguyên & Môi trường”. Thứ hai, các tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Thuận và Bắc Giang từng xử phạt một số danh nghiệp trên địa phương về việc dùng xỉ than của nhà máy nhiệt điện làm vật liệu san lấp mặt bằng, vào các năm 2010, 2013 và 2017. Thứ ba, các giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn không ô nhiễm của Việt Nam là không đáng tin, vì chúng được cấp 3 năm 1 lần, trong khi chất lượng than và sự vận hành của các nhà máy nhiệt điện thì mỗi lần mỗi khác. Thứ tư, theo một nghiên cứu của Đại học Stuttgart do tổ chức Greenpeace đặt hàng, thì mỗi năm EU có khoảng 200.000 trẻ em bị nhiễm độc thủy ngân ở mức có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Trong khi đó, một nhà máy nhiệt điện điện có thể sản sinh ra 85kg thủy ngân mỗi năm. Thứ năm, dù có thể “giải quyết vấn đề” bằng cách “bê tông hóa rắn xỉ than để làm gạch không nung”, việc cấp phép vận chuyển chất thải gây hại lại khiến “tất cả doanh nghiệp gạch không nung tại Việt Nam” gặp khó khăn, và khiến nhiều quan chức địa phương có cơ hội tham nhũng.

Cuối bài, Mai Quốc Ấn viết rằng khi Bộ trưởng Bộ Tài nguyên – Môi trường Trần Hồng Hà “dùng xỉ than để san lấp nền” ở Hà Tĩnh, ông đã “đem ô nhiễm” về chính tỉnh quê ông. Ngoài ra, Ấn cũng viết rằng tình trạng ô nhiễm sẽ không bộc lộ ngay, mà sẽ “gây ung thư” sau 10 năm nữa.

Bài viết của Mai Quốc Ấn chứa ít nhất 6 thông tin sai lệch. Thứ nhất, tro xỉ dùng để san lấp nền đường ở Hà Tĩnh đã được kiểm tra và cấp phép an toàn, chứ không còn là “chất thải độc hại” như Ấn nói. Thứ hai, các nhà máy sản xuất gạch không nung vẫn đang dùng tro xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng I làm nguyên liệu sản xuất, chứ không bị cản trở như Ấn nói. Thứ ba, các vụ xử phạt doanh nghiệp dùng tro xỉ để san lấp nền, mà Ấn liệt kê, đều diễn ra trước khi các tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật về việc đó được ban hành. Thứ tư, việc dùng tro xỉ làm vật liệu san lấp nền không đến từ một “thử nghiệm” của Bộ Tài nguyên – Môi trường, mà đến từ một đề án hoàn chỉnh của của Bộ Xây dựng. Thứ năm, tro xỉ của nhà máy Vũng Áng I được Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam và Bộ Xây dựng cấp giấy chứng nhận an toàn, chứ Bộ Tài nguyên – Môi trường không làm điều đó. Thứ sáu, ảnh minh họa của Mai Quốc Ấn được chụp tại phường Thạch Linh, thành phố Hà Tĩnh, chứ không phải tại một “đường nông thôn mới”. Ngoài ra, dù “200.000 trẻ em EU” có thể nhiễm độc thủy ngân vì rất nhiều lý do khác, ngoài nhiệt điện than, Ấn vẫn dùng chi tiết này để định hướng độc giả.

Trong cùng ngày 19/08, Mai Quốc Ấn đăng thêm 2 status, trong đó Ấn mượn việc diễn viên Mai Phương mắc bệnh ung thư ở tuổi 33 để khiến độc giả lo sợ về tình trạng ô nhiễm môi trường, rồi liên hệ chuyện này với chuyện Hà Tĩnh dùng tro xỉ nhiệt điện làm vật liệu xây dựng [2][3]. Một trong các bài của Ấn được 3,5 nghìn Likes, và 913 Shares riêng trên Facebook. Tuy nhiên Ấn không khai thác chủ đề này trong những ngày kế tiếp.

FB Nguyễn Thu Huyền

CHÚ THÍCH:

[1] “KHI NHÂN DÂN LÀM… CHUỘT BẠCH” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 19/08/2018, 09:18
https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211805921896014?__tn__=K-R

[2] “Trong 1 tháng tôi nhận được tin 9 người quen mắc ung thư…” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 19/08/2018, 11:23
https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211806596072868?__tn__=-R

[3] “BẤT LỰC” – Mai Quốc Ấn (FB cá nhân), 19/08/2018, 19:56
https://www.facebook.com/quocan.mai/posts/10211808060389475?__xts__%5B0%5D=68.ARAxWlfTvOvb67znEBhp-2DT-5r8sNklmItv8w-hdqOJLgQtBHmT4DzQX_sNWDrIQrskT94IujXCANude7DaoF4SmOVNLP9qrkHGNfeq6jmIS_8v_TW1E8hOvygJBCqcABoR_Ds&__tn__=-R

Gửi một nhận xét của bạn về bài viết:

comments

About Author