Tham vọng thống trị thế giới của Trung Quốc qua dự án con đường tơ lụa mới

Tham vọng thống trị thế giới của Trung Quốc qua dự án con đường tơ lụa mới

Theo truyền thông Pháp, Diễn đàn cấp cao hợp tác quốc tế “Vành đai và con đường” mà Trung Quốc tổ chức trong hai ngày 14 – 15/5 là nhằm phô trương lợi ích của sáng kiến liên quan trực tiếp đến hơn 65 quốc gia, chiếm tổng cộng 1/3 GDP của thế giới. Tham dự hội nghị có 29 nguyên thủ quốc gia và thủ tướng chính phủ, trong đó nổi bật nhất là Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong lúc các lãnh đạo cao cấp nhất ở các nước phương Tây đều văng bóng, về phía Mỹ có phái đoàn do ông Matt P#ttinger, trợ lý đặc biệt của tổng thống, dần đầu.

Ông Tập Cận Bình cam kết chi 124 tỷ USD vào kế hoạch Con đường Tơ lụa mới, đổng thời kêu gọi chấm dứt mô hình hợp tác cũ dựa trên sự tranh giành quyền lực ngoại giao. Theo Reuters (Anh), ông Tập sử dụng hội nghị thượng đỉnh với sự tham dự của nhiều nhà lãnh đạo và các quan chức hàng đầu thế giới để củng cố vị trí lãnh đạo của Trung Quốc trên thế giới.

Chính sách củng cố thương mại tự do với sự tham gia của nhiều nước được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy chiến lược “Nước Mỹ đầu tiên”, đồng thời đặt dấu hỏi về các thỏa thuận thương mại tự do trên thế giới. Trung Quốc coi sáng kiến với tên gọi chính thức là “Vành đai và con đường” là một cách thức mới nhằm củng cố phát triển. Ông Tập công bố kế hoạch này năm 2013 nhằm mở rộng sự hợp tác giữa châu Á, châu Phi và châu Âu với hàng tỷ USD đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Nhà lãnh đạo Trung Quốc nói rằng thế giới cần phải tạo ra “các điều kiện thúc đẩy phát triển và khuyến khích việc xây dựng các hệ thống luật lệ và thương mại đầu tư toàn cầu công bằng, hợp lý và minh bạch”.

 

Ỷ tưởng mơ hồ

Theo báo Thương gia (Nga), kể từ khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố với thế giới về sáng kiên mới của Trung Quốc “Con đường tơ lụa mới” vào mùa Thu năm 2013, tên gọi của sáng kiến này đã được thay đổi, đầu tiên là “Vành đai kinh tế con đường tơ lụa” (EPSHP), đến cuối năm 2016 được gọi là “Vành đai và con đường”. Tháng 12/2014, để cung cấp tài chính cho sáng kiến kể trên, Quỹ Con đường tơ lụa (FSHP) đã được thành lập với giá trị 40 tỷ USD, đi đôi với đó là Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) với tổng giá trị 100 tỷ USD. Hơn 100 quốc gia đã tuyên bố tham gia sáng kiến này.

Có một điều duy nhất vẫn chưa thay đổi đó chính là sự mơ hồ của ý tưởng này. Giáo sư Đại học Tổng hợp sư phạm Đông Trung Quốc Zhang Sin nói: “Vành đai và con đường bao gồm tất cả các sáng kiến đối ngoại khác của Trung Quốc và nằm ở trung tâm chính sách đối ngoại của nước này. Nội dung của sáng kiến này hiện vẫn đang trong giai đoạn hình thành và vẫn còn rất mơ hồ. Lãnh đạo Trung Quốc hy vọng rằng qua diễn đàn sắp tới, có thể đạt được những thoả thuận hợp tác cụ thể và định hình chính xác tính chất của sáng kiến “Vành đai và con đường”.

Theo các tài liệu về “Vành đai và con đường” được đưa ra vào tháng 3/2015, mục tiêu cơ bản của sáng kiến là đạt được đồng thuận chiến lược phát triển các quốc gia nhằm hỗ trợ cho “Vành đai và con đường”, kết nối các tuyến đường giao thông của các quốc gia với nhau, phát triển giao thương, hình thành hệ thống tài chính ổn định ở châu Á và phát triển mối liên hệ giữa con người với nhau. Điểm thứ hai đang là vấn đề then chốt đối với các quốc gia Trung Á, Nam và Đông Nam Á. Trung Quốc có năng lực và công nghệ để xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết trong khu vực này, cũng như dư thừa nguồn vốn để có thể cung cấp cho các quốc gia này, đặc biệt là các nước như Cưrơgưxtan với nhiều đồi núi và Mianma với nhiều rừng.

Trong những năm qua, Bắc Kinh đã đạt được hàng trăm thỏa thuận về cơ sở hạ tầng và dư luận Trung Quốc dự đoán số kinh phí bỏ ra cho các thỏa thuận này từ 300 tỷ USD đến 900 tỷ USD. Rất khó để có thể đưa ra con số chính xác hơn: “Vành đai và con đường” đang thu hút cả những sáng kiến đưa ra trước năm 2013, như dự án xây dựng cảng Pakixtan Gwadar, các cảng ở Xri Lanca, hành lang giao thông đi qua Mianma và nhiều dự án khác. Hầu hết các dự án kiểu này không hề có một biên bản ghi nhớ hay một loại tài liệu tương tự, mà chủ yếu là một tuyên bố chính trị hơn là một kế hoạch hành động.

Theo ước tính của David Dollar thuộc Viện Brookings, năm 2016, chỉ có 8,5% nguồn vốn dầu tư thương mại nước ngoài của Trung Quốc, tương đương 14,45 tỷ USD, được chuyển cho các quốc gia trong dự án “Vành đai và con đường”. A11B năm 2016 cũng chỉ ra 1,7 tỷ USD cho 9 dự án, 6 trong số đó được tài trợ bởi Ngân hàng Thế giới và các tổ chức khác. Quỹ Con đường tơ lụa, trong vòng 2 năm qua chỉ đầu tư cho 5 dự án, 2 trong số đó là để mua lại cổ phần công ty SIBUR của Nga và dự án Nhà máy khí hóa lỏng Yamal LNG của tập đoàn Novatek cũng của Nga.

Các chuyên gia Nga và Trung Quốc cho rằng phần lớn các dư án xin tài trợ khi trình lên Quỹ Con đường tơ lụa và AIIB đều được các chuyên gia ở đây đánh giá là không có tiềm năng hoặc không phát triển tốt. Trên thực tế, các dự án cho tới lúc này vẫn trên cơ sở hợp tác song phương với Trung Quốc và nước này thường đóng vai trò như người cho vay, và các ngân hàng Trung Quốc áp đặt các điều kiện cho vay là các yêu cầu thị trường chặt chẽ. Đặc biệt, phần lớn các dự án cơ sở hạ tầng do Trung Quốc xây dựng ở Pakixtan và Mianma sau khi hoàn thành sẽ thuộc quyền sở hữu của Trung Quốc trong vòng từ 30 – 50 năm.

Sự khác biệt giữa lý thuyết chính trị về “xây dựng cộng đồng chung” và thực tế lợi nhuận của các khoản đầu tư đã khiến nhiều nước đang dần không quan tâm nhiều tới sáng kiến “Vành đai và con đường” của Trung Quốc. Dự kiến, diễn đàn sắp tới cần phải xây dựng được khung khái niệm chắc chắn về “Vành đai và con đường” và xua tan những nghi ngờ về những kỳ vọng của các quốc gia tham gia mà chưa thực hiện được.

Tham vọng của Trung Quốc

Tờ Jakarta Globe (Inđônêxia) cho rằng Diễn đàn “Vành đai và con đường” tạo ra sự chú ý lớn đối với cộng đồng quốc tế, đặc biệt là tham vọng chiến lược của Trung Quốc đối với chiến lược này.

Chiến lược “Vành đai và con đường” của Trung Quốc sẽ tạo ra bước phát triển đột phá của quốc gia này trong thế kỷ XXI. Trung Quốc sẽ giới thiệu các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng để thúc đẩy sáng kiến đầy tham vọng này, nhưng điều thế giới quan tâm nữa là có nhiều nguyên thú các quốc gia đã đến dự diễn đàn này và tăng cường có các cuộc đối thoại song phương về thương mại, đầu tư giữa các quốc gia.

Chiến lược này của Trung Quốc đang tiếp tục khẳng định sự hiệu quả của toàn cầu hóa trong bối cảnh Mỹ và một số quốc gia khác đang tỏ ra không ủng hộ xu hướng này.

Sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số và mạng viễn thông đang tạo ra những cơ hội lớn trong việc mở rộng thị trường của các Doanh nghiệp, đồng thời giúp người dân trên toàn thế giới biết đến các sản phẩm của mình nhiều hơn. Trong khi sự gia tăng nhanh chóng của các chuỗi cung ứng toàn cầu có thề đã đạt đến đỉnh điểm, những gì chúng ta đang thấy ngày hôm nay là việc quan tâm thúc đẩy đầu tư, hợp tác giữa các quốc gia và trong khu vực. Vai trò cua Trung Quốc trong việc thúc đẩy các dòng chảy này ngày càng quan trọng và vai trò đó không có gì rõ nét hơn bằng việc thực hiện chiến lược “Vành đai và con đường” của mình. Bằng cách đầu tư vào đường sắt, hệ thống cảng và nhà máy điện dọc theo các tuyến hành lang “Con đường tơ lụa” đã có lịch sử hàng trăm năm tuổi, Trung Quốc đang tìm cách kích thích thương mại xuyên biên giới.

Đây không chỉ là hợp tác thương mại với các nước láng giềng của Trung Quốc mà còn với các khu vực khác như châu Âu, châu Phi và Trung Đông.

Lợi ích thương mại của sáng kiến này đã trở nên rõ ràng. Chỉ riêng trong 9 tháng đầu năm 2016, các công ty của Trung Quốc đã ký kết được 4.000 hợp đồng dưới sự bảo trợ của ngân hàng Rakyat, Inđônêxia với tổng giá trị lên tới gần 70 tỷ USD. Trung Quốc dự kiến sẽ hợp tác thương mại với các nước dọc theo “Vành đai và con đường” sẽ vượt quá 2.500 tỷ USD hàng năm trong thập kỷ tới. Một ví dụ góp phần vào sự tăng trưởng này là dịch vụ đường sắt vận chuyển hàng hóa giữa Trung Quốc và châu Âu với hơn 3.500 đoàn tàu nối liền 27 thành phố của Trung Quốc với 11 nước châu Âu và dự án này đã bắt đầu được khởi công vào năm 2011.

Sáng kiến “Vành đai và con đường” cũng sẽ xác định lại những giá trị thương mại chủ yếu từ sự dịch chuyển hàng hóa bao gồm cung cấp các dịch vụ, tư vấn đến thị trường bán lẻ điện tử. Vào tháng 3 vừa qua, Tập đoàn Alibaba của Trung Quốc đã công bố dự án hợp tác giữa nhà sáng lập Alibaba là Jack Ma với Thủ tướng Malaixia Najib Razak nhằm thành lập “khu tự do thương mại số hóa” tại Malaixia.

Dư án này sẽ bao gồm các trung tâm dịch vụ điện tử và trung tâm dịch vụ vệ tinh cũng như một nền tảng dịch vụ điện tử ảo nhằm thúc đấy sự đổi mới của doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như hệ thống các sản phẩm thương mại hữu hình và vô hình. Đây là những bước đi đầu tiên trong hành trình kéo dài nhiều thập niên để nhận ra tiềm năng của chiến lược “Vành dai va con đường . Trung Quốc chắc chắn sẽ được hưởng lợi rất nhiều từ cuộc hành trình này, nhưng các nước láng giềng ở châu Á và các đối tác thương mại của họ cũng sẽ được hưởng lợi từ dự án này.

Khi các thị trường mới nổi tiếp tục phát triển và trở thành các nền kinh tế dựa vào người tiêu dùng thì sẽ kéo theo sự gia tăng của tầng lớp trung lưu từ đó sẽ đòi hỏi sự đáp ứng về hàng hóa cũng như các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giáo dục và du lịch. Chúng tôi dự đoán rằng khoảng 3 tỷ người ở các thị trường mới nổi hiện nay sẽ tham gia vào tầng lớp trung lưu vào năm 2030 – một thay đổi xã hội sẽ đưa châu Á trở thành trung tâm của sự hấp dẫn đối với thế giới.

Để chuẩn bị cho sự phát triển của chiến lược này, Trung Quốc đã cam kết giúp Lào xây dựng một tuyến dường sắt trị giá 6 tỷ USD nối Vientiane với tỉnh Vân Nam của Trung Quốc vào năm 2020. Trong khi đó, tuyến đường sắt Xinhgapo – Côn Minh dài 7.000km đang hình thành. Bên cạnh đó, Bắc Kinh đã giành được hợp đồng xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Inđônêxia – dự án trị giá 5,1 tỷ USD, dài 150km nối Giacácta với Bandung, Tây Java – thành phố lớn thứ ba của Inđônêxia.

Chiến lược “Vành đai và con đường” là rất lớn và tích cực, bằng cách đầu tư, thực hiện chiến lược này sẽ góp phần thúc đấy thương mại và điều này sẽ góp phần vào tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội. Với những điều khoản chắc chắn đã được ký kết và thiết lập, việc các nhà lãnh đạo thế giới đang hội tụ về Bắc Kinh để thảo luận chiến lược này sẽ góp phần hiện thực hóa sáng kiến này của Trung Quốc và góp phần vào việc hợp tác quốc tế lớn hơn trong tương lai giữa các quốc gia trong và ngoài khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

 

Ý đồ của Trung Quốc gây lo ngại

Theo giới quan sát, nhiều chính phủ, từ Oasinhton, Mátxcơva đến Niu Đêli, Giacácta, lo ngại trước ý đồ chính trị của Bắc Kinh thông qua vỏ bọc kinh tế, thương mại của sáng kiến “Vành dai và con đường”.

Nhiều quốc gia cho rằng khi thúc đẩy việc xây dựng “Con dường tơ lụa mới , một chuôi hải cảng cùng với các tuyến đường sắt và đường bộ, để mở rộng giao thương trong một vòng cung trải rộng từ châu Á, qua châu Phi và châu Âu, mục liêu thâm sâu của Bắc Kinh là bành trướng ảnh hưởng chính trị của riêng Trung Quốc, bào mòn ảnh hưởng của các đối thủ.

Một số nước khác thì lo ngại Trung Quốc có thể làm suy yếu các chuẩn mực về nhân quyền, môi trường và các tiêu chuẩn khác trong việc cấp tín dụng, hoặc để cho các nước nghèo nhận trợ giúp của Trung Quốc bị nợ nần chồng chất.

Ân Độ luôn có sự cảnh giác cao độ đối với chiến lược “Vành đai và con đường” của Trung Quốc, cho rằng những biện pháp bành trướng này của Trung Quốc sẽ ăn mòn phạm vi thế lực Nam Á của Ân Độ, nhất là hành lang kinh tếTrung Quốc – Pakixtan, không chỉ xuyên qua khu vực còn tồn tại tranh cãi Casơmia, mà còn chấn hưng ở mức độ rất lớn kinh tế của Pakixtan, hình thành mối đe dọa chiến lược đối với Ân Độ. Còn Nhật Bản mấy năm gần đây luôn là kẻ phá hoại chiến lược “Vành đai và con đường”, Trung Quốc đầu tư đến đâu, sự phá hoại của Nhật Bản liền theo đến đó. Vì thế, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe không tham dự diễn đàn cấp cao “Vành đai và con đường” cũng là lẽ đương nhiên. Còn về Hàn Quốc, do bố trí Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD), gây oán với Trúng Quốc, trong tương lai gần, quan hệ hai nước sẽ rất khó được cải thiện.

Tại khu vực Đông Nam Á, nước lớn nhất ASEAN là Inđônêxia, dù có quan hệ tốt với Trung Quốc, cũng thận trọng với các tham vọng chiến lược của Bắc Kinh, đặc biệt sau khi Trung Quốc phớt lờ dư luận để bồi đắp các hòn đảo nhân tạo ở Biển Đông với mục tiêu áp đặt chủ quyền rộng khắp của Bắc Kinh. Theo Christine Tjhin, chuyên giá nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế ở Giacácta, giới tinh hoa chính trị Inđônêxia lo ngại rằng Trung Quốc có thể lên làm “bá chủ khu vực”.

 

Đáng chú ý nhất là Xinhgapo. Hiện nay, tổng thống hoặc cấp thủ tướng chính phủ của 8 trong số 10 nước ASEAN sẽ tham dự diễn đàn cấp cao “Vành đai và con đường”. Ngay cả Mianma trước đây chưa từng có cam kết đối với vấn đề “Vành đai và con đường” cũng thay đổi thái độ hợp thời, tái khởi động dự án đường ống dần đầu Trung Quốc – Mianma đã bị gác lại nhiều năm nay, lấy đó làm hành động lấy lòng Trung Quốc. Còn cùng với tình hình Biển Đông hạ nhiệt, Philipin và Việt Nam gần đây đều đã tạm thời thay đổi thái độ cứng rắn đối với Trung Quốc, lựa chọn hợp tác. Tuy nhiên, Xinhgapo vẫn đang loay hoay cử cấp nào và ai sang dự Diễn đàn. Trước đây, Philipin luôn thực hiện chính sách ngoại giao cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc, luôn cảnh giác cao độ đối với chiến lược “Vành đai và con đường” của Trung Quốc, cho rằng chiến lược này sẽ tăng cường sức lãnh đạo của Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á, làm suy yếu địa vị chiến lược của Xinhgapo. Thế nhưng, phần đông các học giả Trung Quốc cho rằng với Xinhgapo, có được bao nhiêu năng lực để mặc cả với Trung Quốc. Do vậy, Xinhgapo thờ ơ với “Vành đai và con đường” cũng không khiến Trung Quốc quá bận tâm.

Tờ Đông phương (Hồng Công) cho rằng các nước có hay không và cử quan chức cấp nào tham dự được quyết định bởi quan hệ của nước đó với Trung Quốc cũng như mức độ thừa nhận của nước đó với chiến lược “Vành đai và con đường” của Trung Quốc.

Lãnh đạo các nước từ chối không tham dự Diễn đàn mỗi người mang tâm thái khác nhau. Các nước Pháp, Đức, Anh bề ngoài là do bầu cử trong nước, nhưng trên thực tế họ đã không vắng mặt tại Hội nghị thượng đỉnh NATO, cho thấy lãnh đạo các nước này không tham dự Diễn đàn cấp cao “Vành đai và con đường” không phải là do công việc nội bộ trong nước, mà là xuất phát từ tâm thái đề phòng Trung Quốc. Trong mắt các nước phương Tây, Diễn đàn lần này là “Kế hoạch Marshall” (The Marshall Plan – kế hoạch phục hưng) của Trung Quốc, là sân khấu Trung Quốc bắt đầu thể hiên sức lãnh đạo quốc tế của mình. Vì thế, nếu như họ tham dự, ủng hộ Trung Quốc chính là lặng lẽ thừa nhận địa vị lãnh đạo của Trung Quốc trên phạm vị toàn cầu. Thế nhưng, do kinh tế trong nước của các nước này tụt dốc, họ hy vọng có được các khoản đầu tư từTrung Quốc, không muốn công khai đắc tội với Trung Quốc, cho nên tìm ra một lý do để từ chối tham dự Diễn đàn.

Nga cũng không tránh khỏi nghi ngại

Nga là đồng minh thân cận của Trung Quốc. Tổng thống Vladimir Putin là một trong những lãnh đạo cường quốc hiếm hoi đến tham dự hội nghị thượng đỉnh về Con đường tơ lụa mới. Tuy nhiên, Mátxơva đặc biệt quan ngại trước khả năng Bắc Kinh làm suy yếu ảnh hưởng của Nga ở vùng Trung Á bằng cách nối Ưdơbékixtan và các nước Trung Á khác vào kinh tếTrung Quốc vốn năng động hơn Nga.

Bản thân Tổng thống Nga Vladimir Putin vào tháng 6/2016 đã tìm cách chống đỡ sáng kiến Con đường tơ lụa của Trung Quốc bằng cách đề xuất một “Đại dự án Á – Âu”, trong đó, Bắc Kinh dẫn đầu về kinh tế, còn Mátxơva lo mảng chính trị và an ninh. Theo 2 chuyên gia Ba Lan Marcin Kaczmarski và Witold Rodkiewicz thuộc một trung tâm tham vấn tại Varsava, sáng kiến đó cho phép điện Kremlin “duy trì được cái mã bề ngoài là họ vẫn nắm quyền chủ động chính trị trong khu vực”.

Sáng kiến Con đường tơ lụa mới của Trung Quốc dĩ nhiên cũng gióng lên những tiếng chuông báo động tại Mỹ. Theo hãng tin Mỹ AP, một số nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích chính trị cho rằng Bắc Kinh đang cố tạo ra một mạng lưới kinh tế chính trị lấy Trung Quốc làm tâm điểm, đẩy Mỹ ra khỏi khu vực và viết lại các quy tắc về thương mại và an ninh.

Điều oái oăm là bất chấp các nhận định đó, từ ngày lên cầm quyền, tân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mặc nhiên để Trung Quốc tự do tung hoành, khi rút Mỹ ra khỏi khối Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), được cho là một công cụ tốt, khả dĩ để cản trở đươc Trung Quốc.

 

Theo tờ Thương gia (Nga), chiến lược của Nga khi tham gia sư kiện lần này là: ưu tiên đôi với Matxcơva là Liên minh kinh tế Á – Âu, khẳng định vị thế đối tác bình đẳng với Trung Quốc, tạo khoảng cách với phần Con đường tơ lụa trên biển thuộc dự án “Vành đai và con đường”. Việc tham gia vào Con đường tơ lụa trên biển là một sự công nhận gián tiếp đối với sự đúng đắn của Trung Quốc về những tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông và có thể sẽ làm phức tạp hóa mối quan hệ giữa Mátxcơva với các quốc gia Đông Nam Á, với Ân Độ, các quốc gia đang phản đối chiến lược của Trung Quốc trong khu vực.

Tầm quan trọng của nhiệm vụ duy trì trạng thái của Nga là một đối tác bình đẳng được lý giải rằng sự kiện này được lên kế hoạch chủ yếu tạo nên một chiến thắng trong chính sách đối ngoại của Tổng Bí thư Tập Cận Bình ngay trước thềm Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, sẽ diễn ra vào mùa Thu năm nay. Sự thành công này trong chính sách đối ngoại là yếu tố giúp ông Tập Cận Bình củng cố quyền lực và thu hút được những sự ủng hộ mới. Nhận ra điều này nên bằng chuyến thăm của mình lần này đến Trung Quốc, Tổng thống Putin đã mang đến cho Bắc Kinh một khoản nợ, khi mà lời mời Tập Cận Bình đến dự lễ kỷ niệm Ngày chiến thắng 9/5 vừa qua nhằm thể hiện nước Nga không bị cô lập hoàn toàn sau sự kiện Crưm đã không được chấp nhận.

 

Gửi một nhận xét của bạn về bài viết:

comments

About Author